Στις ιστοσελίδες που ακολουθούν παραθέτουμε μελέτες που περιγράφουν και αναλύουν μορφολογικά (κλίση, παραγωγή, σύνθεση) και συντακτικά (δομή μεσαιωνικής φράσης) χαρακτηριστικά της δημώδους μεσαιωνικής / πρώιμης νεοελληνικής και στηρίζονται κατά κύριο λόγο στο δημώδες γλωσσικό υλικό που παρέχουν τα κείμενα της μεσαιωνικής δημώδους γραμματείας. Σκοπός της προσπάθειάς μας είναι η πληρέστερη βιβλιογραφική ενημέρωση και εξοικείωση του ενδιαφερόμενου με τη θεωρητική προσέγγιση των γλωσσικών φαινομένων της περιόδου αυτής και η διευκόλυνση όλων όσων επιθυμούν να προσεγγίσουν τη γραμματεία της έχοντας ως γνώμονα είτε την έρευνα είτε τη γλωσσοδιδακτική.

Οι μελέτες που συγκεντρώσαμε αναφέρονται κυρίως στην περίοδο 1100-1669, το χρονικό διάστημα δηλαδή που καλύπτει και το Λεξικό της Μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας του Ε. Κριαρά, και αντλούν υλικό από τα δημώδη (λογοτεχνικά και μη) κείμενα. Ανάμεσα σ' αυτές περιλαμβάνονται και κάποιες που αφορούν λόγιους ή κάπως παλαιότερους συγγραφείς, των οποίων η γλώσσα διαθέτει χαρακτηριστικά που πλησιάζουν τη δημώδη.

Για τη διευκόλυνση του επισκέπτη της ιστοσελίδας χωρίσαμε τις μελέτες σε κατηγορίες: μελέτες για τη μορφολογία και τη σύνταξη, μελέτες (τμήματα ή κεφάλαια) που ανήκουν σε ιστορίες της ελληνικής γλώσσας και, τέλος, μελέτες που αφορούν τη γλώσσα συγκεκριμένων κειμένων. Σε κάθε κατηγορία προηγούνται οι μελέτες που είναι γραμμένες στα ελληνικά και ακολουθούν οι ξενόγλωσσες. Επιλέξαμε να παρουσιάσουμε κάποιες από αυτές, παλαιότερες και νέες, αντιπροσωπευτικές από κάθε κατηγορία.

Οι κατάλογοι θα συμπληρώνονται συνεχώς με νέα έργα και παρουσιάσεις.

• Σύντομο σχόλιο για τη μελέτη της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους στην εποχή μας

  Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονη στροφή της επιστημονικής έρευνας πρός τη μελέτη της μεσαιωνικής δημώδους ελληνικής γλώσσας. Εκδίδονται αδημοσίευτα ως τώρα δημώδη κείμενα, αλλά και επανεκδίδονται πολλά που είχαν δημοσιευτεί και παλαιότερα. Οι εκδόσεις τώρα γίνονται υπό καλύτερες συνθήκες (η πρόσβαση στο σύνολο των πηγών είναι σήμερα πιο εύκολη και τα σύγχρονα μέσα διευκολύνουν τη σωστή ανάγνωση των χειρογράφων) και σύμφωνα με τις νεότερες εκδοτικές αρχές. Συνοδεύονται επίσης από πλούσιες εισαγωγές σχετικά με τη γλώσσα του κειμένου και λεξιλόγια.

  Οι νέες εκδόσεις, με το αξιόπιστο υλικό που προσφέρουν, και ιδιαίτερα οι συνεχώς αυξανόμενες εκδόσεις μη λογοτεχνικών κειμένων (π.χ. εγγράφων), που διασώζουν περισσότερα στοιχεία της ομιλούμενης από ό,τι τα λογοτεχνικά κείμενα, δίνουν τη δυνατότητα στους μελετητές της δημώδους να σχηματίσουν πληρέστερη εικόνα για τη μορφολογία και τη σύνταξη αυτής της περιόδου της γλώσσας μας. Έτσι αυξάνεται και ο αριθμός των εργασιών που δημοσιεύονται σχετικά με τη φωνητική, τη μορφολογία, τη σύνταξη και το λεξιλόγιο της δημώδους.

  Μια πλήρης γραμματική της σημαντικής αυτής περιόδου της γλώσσας μας^[1] δεν έχει ακόμη κυκλοφορήσει. Οι σχετικές εργασίες των Γ. Χατζιδάκι, A. Jannaris, K. Dieterich και St. Psaltes είναι μελέτες πολύτιμες, αλλά δεν αφορούν αποκλειστικά την περίοδο αυτή και επιπλέον έχουν παλιώσει πια. Η έλλειψή της γίνεται ολοένα και πιο αισθητή και η ανάγκη της μεγαλύτερη^[2].

  ¹ Για τη μεσαιωνική δημώδη πρέπει να τονίσουμε και τούτο: στην περίοδο της δημώδους μεσαιωνικής βρίσκονται οι αρχές της νεοελληνικής γλώσσας, (γι' αυτό και ονομάζεται επίσης πρώιμη νεοελληνική), γεγονός που την καθιστά ουσιαστικό και αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της νέας ελληνικής.

  ² Τη συγγραφή μιας τέτοιας συστηματικής και λεπτομερούς γραμματικής της Μεσαιωνικής Ελληνικής, βασισμένης σε όλες τις πηγές και τα πορίσματα της νεότερης έρευνας έχει θέσει ως στόχο το Πανεπιστήμιο του Cambridge με επιστημονικούς υπεύθυνους του προγράμματος τους Dr. D. Holton και Prof. G. Horrocks.