Αναλυτικό Λεξικό Κριαρά
Εισαγωγή
Το Τμήμα Λεξικογραφίας του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας μπόρεσε να αφιερώσει τις δυνάμεις του στη σύνταξη του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας 1100-1669, συνεχίζοντας το έργο ζωής του Εμμ. Κριαρά. Το υλικό που κληροδοτήθηκε από τον καθηγητή Εμμ. Κριαρά βρισκόταν, κατά σειρές λημμάτων, σε διαφορετικές φάσεις επεξεργασίας.
Το σύνολο του υλικού υποβλήθηκε σε επανέλεγχο: μετά τις απαραίτητες προσθήκες και διορθώσεις (με βάση νέες εκδόσεις, μελέτες αλλά και τα νέα δεδομένα που έδινε η συστηματική αναζήτηση στοιχείων σε ηλεκτρονικές πηγές, όπως ο Thesaurus Linguae Graecae), στα παλιά προστέθηκαν και νέα λήμματα, με βάση τη διαρκώς συνεχιζόμενη αποδελτίωση.
ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ
Οι έξι κατάλογοι που ακολουθούν (Α´-Στ´) περιλαμβάνουν βραχυγραφίες και ουσιώδη βιβλιογραφικά στοιχεία.
Αναζήτηση
- ασχόλασις·
- Wagn., Carm. σ. 5, στ. 107, εσφαλμ. γρ. αντί ασχόλησις, βλ. Σπαν. A 108.
ασχόλασιν,
αφότι,- σύνδ., Wagn., Carm. 10230, Σαχλ. Β′ (Wagn.) PM 417· απόντις, Μηλ., Οδοιπ. 641· απότι, Διγ. (Trapp) Esc. 1603, 1708· απότις, Ασσίζ. 689, Ερωτοπ. 319, Λίβ. Esc. 1260, 1333, Βεν. 35, Μαχ. 55615, Πικατ. 252, Φαλιέρ., Ρίμ. L 249, Χρον. σουλτ. 10412· αφόντι, Rechenb. 733, Διήγ. Αλ. V 59· αφόντις, Λόγ. παρηγ. O 78, Διγ. A 473, Περί ξεν. A 49, Διήγ. Αλ. V 55, 79, Αιτωλ., Μύθ. 305, Αρσ., Κόπ. διατρ. σ. 375, 415, Δωρ. Μον. XXII, Βίος Δημ. Μοσχ. 161, Σταυριν. 1013, Ιστ. Βλαχ. 1272, 1275, Σουμμ., Ρεμπελ. 177, 178, Διγ. Άνδρ. 33526, 3435, 37928, 40132, 40519, Συναδ., Χρον. 44, 66, Σουμμ., Παστ. φίδ. Β΄ [281, 345], Γ΄ [124, 677], Ε΄ [1290], Διγ. O 1175, 2461, Διακρούσ. 7429, κ.π.α.· αφότις, Ασσίζ. 29020, Διγ. (Trapp) Esc. 209, Φλώρ. 1488, Περί ξεν. V 188, Ερωτοπ. 369, Μαχ. 101, Κυπρ. ερωτ. 575, 7826, 30, 9516, Αλφ. 2376, κ.π.α.· ’φότις, Κυπρ. ερωτ. 1213, 1067, 10920, 1158.
Από τη συνεκφ. αφ’ ότι. Οι τ. σε ‑ς κατά τα επιρρ. σε ‑τις. Οι τ. απόντις, αφόντις, με επίδρ. του όνταν. Η λ. και σήμ. στα ιδιώμ. (ΙΛ).
1) α) Αφότου, αποτότε που (Η σημασ. και σήμ., ΙΛ στη λ. 1): ποτέ σου δεν ειρήνευσες εις όλην την ζωή σου,| μόν’ σκάνδαλα και ταραχάς κάμνεις αφόντις ήσου Ιστ. Βλαχ. 1272· βλ. και αφόν 1α· β) μόλις: Αφόντις εγεννήθην,| έχω την τύχην κατ’ εμού Λόγ. παρηγ. O 78· αφότις ξημερώσει, αναστενάζω Κυπρ. ερωτ. 7830· αφόντις θυμωθώ, αποκάτου του ουρανού όσοι είναι ουδέν ημπορούν να αντισταθούν την πολλήν μου την δύναμην Διήγ. Αλ. V 79· βλ. και αφόν 1β. 2) Όταν, όταν πια (Η σημασ. και σήμ., ΙΛ στη λ. 2α): Στρέφεται πάσα ζόν εις την βοσκήν του,| αφότις δη και τ’ άστρον ξημερώσει Κυπρ. ερωτ. 7826· αφόντις ετελείωσε, τότες εδίπλωσέ την| και με την βούλλα την χρυσή αυτός εβούλλωσέ την Διακρούσ. 7429· Αφόντις έκλαυσαν αυτήν, έθαψαν άμα πάσας Διγ. A 473· απότις την εφίλησεν, στέκει και αναγελά την Ερωτοπ. 319· Ήλθεν η ώρα, εγεύτησαν μετά χαράς μεγάλης| και αφότις επεφάγασιν, χαρίσματα τον δίδει Φλώρ. 1488. Βλ. και αφόν 2. 3) (Αιτιολ.) μια και, επειδή (Η σημασ. και σήμ., ΙΛ στη λ. 3): Αμμ’ αφότις δεν θέλουν| τ’ άστρη πιόν να μπορήσω| τό νιώθω να μιλήσω της κυράς μου Κυπρ. ερωτ. 9516· αφότις δεν θωρεί στο πώς στεντιάζω| ως γιον τα κάλλη εγώ θωρώ σ’ αυτόν της,| πίστεψέ σου, λυπήθου, βίγλισέ με Κυπρ. ερωτ. 575. Βλ. και αφόν 3. ευστώμυλος,- επίθ.,
Από το επίρρ. ευ και το επίθ. στωμύλος.
Ομιλητικός, καταδεχτικός: ας είσαι εις πάντας πρόσχαρος, ευστώμυλος εις όλους Αλεξίου Κομνηνού Ποίημα παραινετικόν (Wagn., Carm. 8180). Οδηγίες Αναζήτησης
Υπόδειξη
Διπλό κλικ σε μία λέξη οδηγεί σε αναζήτηση με την επιλεγμένη λέξη. Αποτελεί βοηθητική λειτουργία ειδικότερα σε λέξεις που ακολουθούν συντομογραφίες π.χ. Βλ., Πβ., ΣΥΝ. ...- Πεδίο Αναζήτηση
-
Στο πρώτο πεδίο μπορείτε να πληκτρολογήσετε μέρος του λήμματος, χρησιμοποιώντας τον αστερίσκο * για το υπόλοιπο.
Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που περιέχουν το μόρφημα ή την ακολουθία χαρακτήρων που πληκτρολογείτε.
Παραδείγματα:- γραπτ* (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από " γραπτ") : γραπτός
- *γραπτ* (όλες οι λέξεις που περιέχουν το "γραπτ") : απαράγραπτος, απερίγραπτος, γραπτός, ευπαράγραπτος
- *ισμος (όλες οι λέξεις που λήγουν σε "ισμός") : αποχαιρετισμός, μετατοπισμός, ορισμός.
- κ*ισμος (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από "κ" και λήγουν σε "ισμός") : καθαρισμός, καλλωπισμός, κατηχισμός κλπ.
Παρατήρηση
Αν δε βάλετε καθόλου * το σύστημα τοποθετεί ένα * στο τέλος της λέξης. γραπτ γραπτ* - Επιλογές Αναζήτησης
-
Στη "Σύνθετη Αναζήτηση" μπορείτε να αναζητήσετε λήμματα ή ομάδες λημμάτων, που να προκύπτουν με συνδυασμούς κριτηρίων.
Τα κριτήρια λειτουργούν συζευκτικά: όσα πιο πολλά κριτήρια δώσετε τόσο λιγότερα λήμματα θα εμφανιστούν, γιατί ζητάμε λήμματα που να ικανοποιούν ΟΛΑ τα κριτήρια που εισάγονται. Όταν κάποιο κριτήριο δεν μας ενδιαφέρει, το αφήνουμε κενό.
Παράδειγμα:- Μπορείτε να βρείτε ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ που προέρχονται από τα ΤΟΥΡΚΙΚΑ και έχουν σχέση με τον ΆΝΕΜΟ.
- Τύπος Λήμματος
-
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες γραμματικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε το μέρος του λόγου που σας ενδιαφέρει.
- Ερμήνευμα / Σώμα κειμένων
-
Το πεδίο αυτό είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να εισαγάγετε ένα όρο, ο οποίος ανιχνεύεται στο σύνολο του ερμηνευτικού μέρους του λήμματος. Ο όρος αυτός μπορεί να είναι λέξη, βραχυγραφία, ακολουθία λέξεων ή ακολουθία, π.χ. τίτλ*, οπλ*. Έτσι έχετε ένα κριτήριο για αναζήτηση, για παράδειγμα, σημασιολογικά συγγενών λέξεων.
Παράδειγμα
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε κάποια λέξη, ακολουθία λέξεων ή ακολουθία χαρακτήρων στα παραδείγματα που δίνονται για τη διασάφηση της σημασίας ή των σημασιών κάθε λήμματος. Μπορείτε, λόγου χάρη, μέσα από αυτά τα παραδείγματα να διαπιστώσετε τη χρήση των συνδέσμων (π.χ. "όταν"). - Αναφορά
-
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε τη βιβλιογραφική πηγή ή το όνομα του συγγραφέα από τα οποία περιμένετε να προέρχεται ένα τουλάχιστον από τα παραδείγματα του λήμματος, π.χ. Ερωτόκρ., Πανώρ.
- Ετυμολογία
-
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε συγκεκριμένους όρους ή βραχυγραφίες ή ακόμη συνδυασμό όρων και βραχυγραφιών που δηλώνονται στο ετυμολογικό μέρος του άρθρου, το οποίο είναι πλήρως διακριτό από το υπόλοιπο σώμα του λήμματος, καθώς διαχωρίζεται από αυτό με αγκύλες. Για παράδειγμα μπορούμε να αναζητήσουμε:
- τη συντομογραφία μιας ξένης γλώσσας (λατ., βενετ., ιτάλ., τουρκ.),
- ενός ιδιώματος (κρητ., ποντ.),
- μιας ιστορικής φάσης της ελληνικής, όπου πρωτοσυναντάται η λέξη (αρχ., μτγν.)
- κάποιου λεξικού (Somav., Βλάχ., Meursius, Du Cange)
Ομάδα εργασίας
- Ηλεκτρονικής Υλοποίηση
- Κ. Θεοδωρίδης
- Wagn., Carm. σ. 5, στ. 107, εσφαλμ. γρ. αντί ασχόλησις, βλ. Σπαν. A 108.