Αναλυτικό Λεξικό Κριαρά
Εισαγωγή
Το Τμήμα Λεξικογραφίας του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας μπόρεσε να αφιερώσει τις δυνάμεις του στη σύνταξη του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας 1100-1669, συνεχίζοντας το έργο ζωής του Εμμ. Κριαρά. Το υλικό που κληροδοτήθηκε από τον καθηγητή Εμμ. Κριαρά βρισκόταν, κατά σειρές λημμάτων, σε διαφορετικές φάσεις επεξεργασίας.
Το σύνολο του υλικού υποβλήθηκε σε επανέλεγχο: μετά τις απαραίτητες προσθήκες και διορθώσεις (με βάση νέες εκδόσεις, μελέτες αλλά και τα νέα δεδομένα που έδινε η συστηματική αναζήτηση στοιχείων σε ηλεκτρονικές πηγές, όπως ο Thesaurus Linguae Graecae), στα παλιά προστέθηκαν και νέα λήμματα, με βάση τη διαρκώς συνεχιζόμενη αποδελτίωση.
ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ
Οι έξι κατάλογοι που ακολουθούν (Α´-Στ´) περιλαμβάνουν βραχυγραφίες και ουσιώδη βιβλιογραφικά στοιχεία.
Αναζήτηση
- αρριβάρω,
- Κουρσάρ. 714.
Το ιταλ. arrivare. Η λ. και σήμ. με διάφορους τ. (ΙΛ).
Φτάνω (Η σημασ. και σήμ., ΙΛ στη λ. Α1): ο άνωθ(εν) σιόρ Αντωνάκης να μπορεί ν’ αρριβάρει εις την Τζάκυνθο Κουρσάρ. 714.
βιάζο- το, Κουρσάρ. 410.
Το ιταλ. viaggio. Η λ. και σήμ. στη Λευκάδα (Βλ. Λάζαρης, Λευκαδ. 34).
Ταξίδι: ήτον μαζί στο άνωθεν βιάζο Κουρσάρ. 410. — Βλ. και ταξίδι. γενεράλης- ο, Τζάνε, Κρ. πόλ. 2035, 45213, 4695, 47319, 50311, Τζάνε, Φυλλ. ψυχ. 491· γενεράλες, Κατά ζουράρη 131, Διήγ. πανωφ. 59, Διήγ. ωραιότ. 846, Φορτουν. (Vinc.) Γ΄ 25, Τζάνε, Κρ. πόλ. 15019, 17015, 1957, 19821, 20215, 20515, 23817, 24415, 25025, 2629, 2757, 28315, 28725, 3522, 36822, 39423, 42518, 43425, 46423, 48915, 5203, 52513, 5317, 53320, 53524, 53721, 54319, 56023· γενεράλιος, Έγγρ. του 1498 (Μανούσ., ΕΜΑ 6, 1956, 184)· γκενεράλες, Κουρσάρ. 2011, 2320· γκενεράλης, Άλ. Κύπρ. 922, 945, 1773, Σουμμ., Ρεμπελ. 183· ζενεράλης, Σταυριν. 880, 927, 1043· ζινεράλης, Σταυριν. 774· κενεράλες, Σουμμ., Ρεμπελ. 158, 190· ντζενεράλες, Διακρούσ. 9112· ντζενεράλ(ς), Χρον. Μορ. H 7992, 8102· τζενεράλες, Κορων., Μπούας 138, Χρον. σουλτ. 8927, Τζάνε, Κρ. πόλ. 43422· τζενεράλης, Σφρ., Χρον. μ. 12827, 13210, Σταυριν. 839, 860, Διακρούσ. 743· πληθ. γενεραλαίοι, Τζάνε, Κρ. πόλ. 51011, 51817· αιτιατ. πληθ. γκενεράλους, Τζάνε, Κρ. πόλ. 13614.
Το ιταλ. generale (Βλ. Zingarelli). Ο τ. γενεράλιος στο Du Cange (λ. γενεράλλιος) και ο τ. γκενεράλης στον Κατσαΐτ., Κλ. Α΄ 354. Η λ. στο Βλάχ. και σήμ. (Δημητράκ., λ. γκενεράλης). Η λ. και σήμ. ως επών. (Βλ. Ξανθ., Λαογρ. 7, 1923, 384).
Αρχηγός στρατού ή στόλου (Η σημασ. στο Βλάχ. και σήμ., Δημητράκ., λ. γκενεράλης): ο γενεράλης έτρεξε εκεί προς το λιβάδι,| στην Πορταγόραν ομπροστάς, που ’τον πλατύ πηγάδι Τζάνε, Κρ. πόλ. 2035· Αμμή στη χώρα μπαίνοντας στου γενεράλ’ εσώσα| κι εφέρασίνε στ’ αφεντός ομπρός κεφάλια τόσα Τζάνε, Κρ. πόλ. 5317. διακελεύω,- Προδρ. IV 141 (χφφ CSA) (κριτ. υπ.), Φυσιολ. (Legr.) 749, Κουρσάρ. 227.
Το ενεργ. του αρχ. διακελεύομαι. Η λ. στη Σούδα (L‑S, λ. διακελεύομαι ). Βλ. όμως και Bauer, Wört.
1) Ορίζω, προστάζω (Πβ. L‑S, λ. διακελεύομαι 1): καθώς οι θείοι νόμοι διακελεύουσι και λέσι Κουρσάρ. 227· εξ ου ο μέγας Μωυσής τούτο διακελεύει Φυσιολ. (Legr.) 749. 2) Συμβουλεύω (Πβ. L‑S, λ. διακελεύομαι 3): Συ δε προς τούτο, βασιλεύ, τι με διακελεύεις; Προδρ. IV 141 (χφφ CSA) (κριτ. υπ.). εζάμινα- η· ’ζάμινα, Κατζ. Β́́ 221, Δ́́ 193, Κουρσάρ. 416.
Από το παλαιότ. ιταλ. esamina).
α) (Προκ. για μαθητή) εξέταση: με τα κοπέλια που κρατώ, κι όντε τα ζαμινάρω θα τούσε δίδω πάντα μου τη ’ζάμινα αποπίσω| … για να τα ξεσκολίσω Κατζ. Β́́ 221· β) ανάκριση (Για τη σημασ. βλ. Κατσουρ. [Κουρσάρ. σ. 16]): Κουρσάρ. 416. εξόφλησις ‑η- η, Χρον. Μορ. P 2417· εξέφληση, Κουρσάρ. 54· ʼξόφλησις ‑η, Σουμμ., Ρεμπελ. 190.
Από τον αόρ. του εξοφλώ και την κατάλ. ‑σις. Η λ. και σήμ. (Δημητράκ.).
1) (Προκ. για διαφορά) διευθέτηση, ρύθμιση: συγκαθήμενος ο πονηρότατος … κύριος Αθανάσιος εις την ακρόασιν της εξέφλησης της διαφοράς γενομένης ανάμεσα Νικολού σκλάβου, … και από το άλλο μέρος ο Μαρίνος Φάσκος Κουρσάρ. 24. 2) (Προκ. για φυλακισμένο) απόλυση: ελογιάσαν … να συμμαζωχτούν … διά να γυρεύσουν την ʼξόφλησιν των φυλακωμένων Σουμμ., Ρεμπελ. 187. 3) Απόφαση(;): Ομοίως γαρ εζήτησεν όλων των κεφαλάδων| και των αρχιερέων τε και χρήσιμων ανθρώπων| εις την βουλήν κι εξόφλησιν εκείνην τήν εποίκαν,| χαρτί να τον ποιήσουσιν Χρον. Μορ. P 2417. 4) Εξόφληση: ζητά τέρμενα, τέλος και εξέφλησες Βαρούχ. (Bakk.-v. Gem.) 3010. Οδηγίες Αναζήτησης
Υπόδειξη
Διπλό κλικ σε μία λέξη οδηγεί σε αναζήτηση με την επιλεγμένη λέξη. Αποτελεί βοηθητική λειτουργία ειδικότερα σε λέξεις που ακολουθούν συντομογραφίες π.χ. Βλ., Πβ., ΣΥΝ. ...- Πεδίο Αναζήτηση
-
Στο πρώτο πεδίο μπορείτε να πληκτρολογήσετε μέρος του λήμματος, χρησιμοποιώντας τον αστερίσκο * για το υπόλοιπο.
Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που περιέχουν το μόρφημα ή την ακολουθία χαρακτήρων που πληκτρολογείτε.
Παραδείγματα:- γραπτ* (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από " γραπτ") : γραπτός
- *γραπτ* (όλες οι λέξεις που περιέχουν το "γραπτ") : απαράγραπτος, απερίγραπτος, γραπτός, ευπαράγραπτος
- *ισμος (όλες οι λέξεις που λήγουν σε "ισμός") : αποχαιρετισμός, μετατοπισμός, ορισμός.
- κ*ισμος (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από "κ" και λήγουν σε "ισμός") : καθαρισμός, καλλωπισμός, κατηχισμός κλπ.
Παρατήρηση
Αν δε βάλετε καθόλου * το σύστημα τοποθετεί ένα * στο τέλος της λέξης. γραπτ γραπτ* - Επιλογές Αναζήτησης
-
Στη "Σύνθετη Αναζήτηση" μπορείτε να αναζητήσετε λήμματα ή ομάδες λημμάτων, που να προκύπτουν με συνδυασμούς κριτηρίων.
Τα κριτήρια λειτουργούν συζευκτικά: όσα πιο πολλά κριτήρια δώσετε τόσο λιγότερα λήμματα θα εμφανιστούν, γιατί ζητάμε λήμματα που να ικανοποιούν ΟΛΑ τα κριτήρια που εισάγονται. Όταν κάποιο κριτήριο δεν μας ενδιαφέρει, το αφήνουμε κενό.
Παράδειγμα:- Μπορείτε να βρείτε ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ που προέρχονται από τα ΤΟΥΡΚΙΚΑ και έχουν σχέση με τον ΆΝΕΜΟ.
- Τύπος Λήμματος
-
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες γραμματικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε το μέρος του λόγου που σας ενδιαφέρει.
- Ερμήνευμα / Σώμα κειμένων
-
Το πεδίο αυτό είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να εισαγάγετε ένα όρο, ο οποίος ανιχνεύεται στο σύνολο του ερμηνευτικού μέρους του λήμματος. Ο όρος αυτός μπορεί να είναι λέξη, βραχυγραφία, ακολουθία λέξεων ή ακολουθία, π.χ. τίτλ*, οπλ*. Έτσι έχετε ένα κριτήριο για αναζήτηση, για παράδειγμα, σημασιολογικά συγγενών λέξεων.
Παράδειγμα
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε κάποια λέξη, ακολουθία λέξεων ή ακολουθία χαρακτήρων στα παραδείγματα που δίνονται για τη διασάφηση της σημασίας ή των σημασιών κάθε λήμματος. Μπορείτε, λόγου χάρη, μέσα από αυτά τα παραδείγματα να διαπιστώσετε τη χρήση των συνδέσμων (π.χ. "όταν"). - Αναφορά
-
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε τη βιβλιογραφική πηγή ή το όνομα του συγγραφέα από τα οποία περιμένετε να προέρχεται ένα τουλάχιστον από τα παραδείγματα του λήμματος, π.χ. Ερωτόκρ., Πανώρ.
- Ετυμολογία
-
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε συγκεκριμένους όρους ή βραχυγραφίες ή ακόμη συνδυασμό όρων και βραχυγραφιών που δηλώνονται στο ετυμολογικό μέρος του άρθρου, το οποίο είναι πλήρως διακριτό από το υπόλοιπο σώμα του λήμματος, καθώς διαχωρίζεται από αυτό με αγκύλες. Για παράδειγμα μπορούμε να αναζητήσουμε:
- τη συντομογραφία μιας ξένης γλώσσας (λατ., βενετ., ιτάλ., τουρκ.),
- ενός ιδιώματος (κρητ., ποντ.),
- μιας ιστορικής φάσης της ελληνικής, όπου πρωτοσυναντάται η λέξη (αρχ., μτγν.)
- κάποιου λεξικού (Somav., Βλάχ., Meursius, Du Cange)
Ομάδα εργασίας
- Ηλεκτρονικής Υλοποίηση
- Κ. Θεοδωρίδης
- Κουρσάρ. 714.