Αναλυτικό Λεξικό Κριαρά
Εισαγωγή
Το Τμήμα Λεξικογραφίας του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας μπόρεσε να αφιερώσει τις δυνάμεις του στη σύνταξη του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας 1100-1669, συνεχίζοντας το έργο ζωής του Εμμ. Κριαρά. Το υλικό που κληροδοτήθηκε από τον καθηγητή Εμμ. Κριαρά βρισκόταν, κατά σειρές λημμάτων, σε διαφορετικές φάσεις επεξεργασίας.
Το σύνολο του υλικού υποβλήθηκε σε επανέλεγχο: μετά τις απαραίτητες προσθήκες και διορθώσεις (με βάση νέες εκδόσεις, μελέτες αλλά και τα νέα δεδομένα που έδινε η συστηματική αναζήτηση στοιχείων σε ηλεκτρονικές πηγές, όπως ο Thesaurus Linguae Graecae), στα παλιά προστέθηκαν και νέα λήμματα, με βάση τη διαρκώς συνεχιζόμενη αποδελτίωση.
ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ
Οι έξι κατάλογοι που ακολουθούν (Α´-Στ´) περιλαμβάνουν βραχυγραφίες και ουσιώδη βιβλιογραφικά στοιχεία.
Αναζήτηση
- βαγδατικός,
- επίθ., Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. (REB 6, 1948, 46).
Από το τοπων. Βαγδάτη και την κατάλ. ‑ικός.
(Προκ. για βιβλίο) που το χαρτί του προέρχεται από τη Βαγδάτη (Βλ. και Merc., REB 6, 1948, 37, 45): Νομοκάνονον εξηγημένον παρά του Ζωναρά, βαγδατικόν Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. (REB 6, 1948, 46).
βομβύκινος,- επίθ.· βαβύκινος, Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. (REB 6, 1948, 46, 47δις), Ασσίζ. 2441 (έκδ. βιβήκια, πιθ. εσφαλμ. γρ. αντί βαβύκινα)· βαμβάκινος, Κώδιξ Βιβλιοθήκης μονής Πάτμου 520· βαμβύκινος, Κώδιξ Βιβλιοθήκης μονής Πάτμου 513, 520, 524, Act. Xér. 9A12, 9B16, Βίος Αλ. 5628, Βεν. κείμ. 3, βαμπύκινος, Σεβήρ., Σημειώμ. 100· παμπύκινος, Βεν. κείμ. 3.
Από το ουσ. βόμβυξ.
1) Μεταξωτός (Βλ. L‑S): σινδόνιον βαμβύκινον Βίος Αλ. 5628. 2) (Προκ. για βιβλία) (Βλ. Δημητράκ. και Atsalos, Term. A΄ 140): βιβλιδόπουλον βαμβύκινον Κώδιξ Βιβλιοθήκης μονής Πάτμου 524. Το ουδ. στον πληθ. ως ουσ. = μεταξωτά υφάσματα: Απέ τα βαβύκινα και απέ τα βαμπακερά κελεύει το δίκαιον να λάβουν εις τα μάρκα ρ΄ Ασσίζ. 2441. κυριακοδρόμιον- το· κυριακοδρόμιν.
Από το ουσ. Κυριακή και το ‑δρόμι(ο)ν (βλ. Παπαδ. Α., Αθ. 40, 1928, 87).
Εκκλησιαστικό βιβλίο που περιέχει τα ευαγγελικά αναγνώσματα όλων των Κυριακών του έτους (Για τη σημασ. βλ. Παπαδ. Α., Αθ. 40, 1928, 87): βιβλίον … το άγιον ευαγγέλιον κυριακοδρόμιν μετά του μηνολογίου Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. 47. μηνολόγιον- το.
Από το ουσ. μην και το -λόγιον. Η λ. τον 9. αι. (Sophocl.) και σήμ.
Λειτουργικό βιβλίο της Εκκλησίας που περιέχει βίους αγίων κατά την εορτολογική τους σειρά κάθε μήνα (από 1η Σεπτεμβρίου έως 31 Αυγούστου): επαφίημι … το άγ<ιον> ενα(γγέλιον) κυριακοδρόμιν μετά του μηνολογίου Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. 47· επαφίημι … απόστολον κυριακοδρόμιν μετά του μηνολογίου Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. 47. μυλών- ο, Μαλαξός, Νομοκ. 396· μύλων, Κυνοσ. 59422, Διαθ. Θεοδ. Σαρ. 2285, 86, 87, Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. 47· μύλωνας, Γράμματα Μετεώρ. 4421.
Το αρχ. ουσ. μυλών. Ο τ. μύλων, με αναβιβ. του τόνου, ήδη στον Αριστοτέλη (Steph., Θησ.)· πβ. όμως και Henrich, Κλητ.-γεν. σε -ο 9. Η λ. και ο τ. πολλ. σε μοναστηριακά έγγρ. (Braat, Trav. et Mém. 9, 1985, 391, Act. Saint-Pantél. 913, 14, 17, Act. Doch. 818, κ.π.α.).
To κτίσμα όπου στεγάζεται και λειτουργεί ο μύλος· μύλος: Μαλαξός, Νομοκ. 396· ανήγειραν οι μοναχοί τον μύλωνα Γράμματα Μετεώρ. 4411. πλουσιόδωρος,- επίθ., Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. 46, Μορεζίν., Κλίνη Σολομ. 462, Αγαπ., Βίος Ιωάσ. = Αγαπ., Δαμασκ. Βαρλαάμ 21015.
Από το επίθ. πλούσιος και το ουσ. δώρο(ν). T. πλουσιόδουρους σήμ. ιδιωμ. (Δημητρίου, Λεξ. Σάμ.). Η λ. τον 4.-5. αι. (Steph., Θησ.), στο Κουμαν., Συναγ. ν. λέξ. και στο ΑΛΝΕ.
Γενναιόδωρος: αυτός ... εγίνεντον ολωνών των ορφανών και των χηρών και των πενήτων πατήρ, ... πλουσιόδωρος και βασιλικότατος υπάρχων εις την ψυχήν δίδοντας καθαενός το είτι του εχρειάζετον Βενετσάς, Δαμασκ. Βαρλαάμ 13824. Οδηγίες Αναζήτησης
Υπόδειξη
Διπλό κλικ σε μία λέξη οδηγεί σε αναζήτηση με την επιλεγμένη λέξη. Αποτελεί βοηθητική λειτουργία ειδικότερα σε λέξεις που ακολουθούν συντομογραφίες π.χ. Βλ., Πβ., ΣΥΝ. ...- Πεδίο Αναζήτηση
-
Στο πρώτο πεδίο μπορείτε να πληκτρολογήσετε μέρος του λήμματος, χρησιμοποιώντας τον αστερίσκο * για το υπόλοιπο.
Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που περιέχουν το μόρφημα ή την ακολουθία χαρακτήρων που πληκτρολογείτε.
Παραδείγματα:- γραπτ* (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από " γραπτ") : γραπτός
- *γραπτ* (όλες οι λέξεις που περιέχουν το "γραπτ") : απαράγραπτος, απερίγραπτος, γραπτός, ευπαράγραπτος
- *ισμος (όλες οι λέξεις που λήγουν σε "ισμός") : αποχαιρετισμός, μετατοπισμός, ορισμός.
- κ*ισμος (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από "κ" και λήγουν σε "ισμός") : καθαρισμός, καλλωπισμός, κατηχισμός κλπ.
Παρατήρηση
Αν δε βάλετε καθόλου * το σύστημα τοποθετεί ένα * στο τέλος της λέξης. γραπτ γραπτ* - Επιλογές Αναζήτησης
-
Στη "Σύνθετη Αναζήτηση" μπορείτε να αναζητήσετε λήμματα ή ομάδες λημμάτων, που να προκύπτουν με συνδυασμούς κριτηρίων.
Τα κριτήρια λειτουργούν συζευκτικά: όσα πιο πολλά κριτήρια δώσετε τόσο λιγότερα λήμματα θα εμφανιστούν, γιατί ζητάμε λήμματα που να ικανοποιούν ΟΛΑ τα κριτήρια που εισάγονται. Όταν κάποιο κριτήριο δεν μας ενδιαφέρει, το αφήνουμε κενό.
Παράδειγμα:- Μπορείτε να βρείτε ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ που προέρχονται από τα ΤΟΥΡΚΙΚΑ και έχουν σχέση με τον ΆΝΕΜΟ.
- Τύπος Λήμματος
-
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες γραμματικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε το μέρος του λόγου που σας ενδιαφέρει.
- Ερμήνευμα / Σώμα κειμένων
-
Το πεδίο αυτό είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να εισαγάγετε ένα όρο, ο οποίος ανιχνεύεται στο σύνολο του ερμηνευτικού μέρους του λήμματος. Ο όρος αυτός μπορεί να είναι λέξη, βραχυγραφία, ακολουθία λέξεων ή ακολουθία, π.χ. τίτλ*, οπλ*. Έτσι έχετε ένα κριτήριο για αναζήτηση, για παράδειγμα, σημασιολογικά συγγενών λέξεων.
Παράδειγμα
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε κάποια λέξη, ακολουθία λέξεων ή ακολουθία χαρακτήρων στα παραδείγματα που δίνονται για τη διασάφηση της σημασίας ή των σημασιών κάθε λήμματος. Μπορείτε, λόγου χάρη, μέσα από αυτά τα παραδείγματα να διαπιστώσετε τη χρήση των συνδέσμων (π.χ. "όταν"). - Αναφορά
-
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε τη βιβλιογραφική πηγή ή το όνομα του συγγραφέα από τα οποία περιμένετε να προέρχεται ένα τουλάχιστον από τα παραδείγματα του λήμματος, π.χ. Ερωτόκρ., Πανώρ.
- Ετυμολογία
-
Το πεδίο είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να αναζητήσετε συγκεκριμένους όρους ή βραχυγραφίες ή ακόμη συνδυασμό όρων και βραχυγραφιών που δηλώνονται στο ετυμολογικό μέρος του άρθρου, το οποίο είναι πλήρως διακριτό από το υπόλοιπο σώμα του λήμματος, καθώς διαχωρίζεται από αυτό με αγκύλες. Για παράδειγμα μπορούμε να αναζητήσουμε:
- τη συντομογραφία μιας ξένης γλώσσας (λατ., βενετ., ιτάλ., τουρκ.),
- ενός ιδιώματος (κρητ., ποντ.),
- μιας ιστορικής φάσης της ελληνικής, όπου πρωτοσυναντάται η λέξη (αρχ., μτγν.)
- κάποιου λεξικού (Somav., Βλάχ., Meursius, Du Cange)
Ομάδα εργασίας
- Ηλεκτρονικής Υλοποίηση
- Κ. Θεοδωρίδης
- επίθ., Διαθ. Αγ. Γεωργ. Μαγγ. (REB 6, 1948, 46).