• Εγχειρίδιο γραμματικής και συντακτικού. Καλύπτει τη γραμματεία της κλασικής εποχής (ποίηση και πεζογραφία) που είναι γραμμένη στην αττική διάλεκτο.
• Η παρουσίαση αφορά όλα τα γλωσσικά επίπεδα (φωνολογία, μορφολογία, σύνταξη, σημασιολογία), ενώ σπανιότερα γίνονται αναφορές στη γλωσσική διαχρονία ή συγκρίσεις με αντίστοιχα φαινόμενα της λατινικής, με στόχο την καλύτερη κατανόηση των γλωσσικών φαινομένων.
• Ο βαθμός ανάλυσης των φαινομένων, όπως και ο τρόπος οργάνωσης της ύλης, καθορίζεται γενικά από τον σχολικό χαρακτήρα και τη χρηστικότητα αντιστοίχως της έκδοσης, οι πληροφορίες ωστόσο που δίνονται ξεπερνούν, σε ορισμένες τουλάχιστον περιπτώσεις, την πρωτοβάθμια πληροφόρηση.
• Έτσι το εγχειρίδιο, παρόλο που έχει σχεδιαστεί για σχολική χρήση, απευθύνεται ακόμη και σε φοιτητές, αλλά και σε όσους ενδιαφέρονται γενικότερα για τα αρχαία ελληνικά.

• Εγχειρίδιο γραμματικής σε ηλεκτρονική διαδικτυακή μορφή (ιστοσελίδες), με ελεύθερη πρόσβαση, γραμμένο στα γαλλικά. Καλύπτει την αττική διάλεκτο της κλασικής εποχής.
• Επειδή το έργο είναι σε εξέλιξη, εξετάζονται ορισμένα μόνο κεφάλαια της αρχαίας ελληνικής γραμματικής: οι τόνοι και τα πνεύματα, οι φθόγγοι και τα φθογγικά πάθη, η κλίση και τα παρεπόμενα της και τέλος οι τρεις κλίσεις των ουσιαστικών. Επίσης, στην αρχική ιστοσελίδα παρέχονται στοιχεία σχετικά με την ιστορία της ελληνικής και των διαλέκτων της.
• Τα παραδείγματα γράφονται με ελληνικούς χαρακτήρες και γαλλική μετάφραση, ενώ τα κλιτικά παραδείγματα δίνονται σε πίνακες. Στις θεωρητικές παρατηρήσεις που προηγούνται ή έπονται των παραδειγμάτων πολύ συχνή είναι η συγκριτική αναφορά σε τύπους ή αντίστοιχα φαινόμενα της λατινικής.
• Πρόκειται για έργο πρωτοβάθμιας πληροφόρησης, που έχει ως στόχο την ευσύνοπτη και σαφή παρουσίαση κεφαλαίων της αρχαίας ελληνικής γραμματικής και απευθύνεται σε μαθητές ή γενικότερα σε όσους έρχονται σε επαφή για πρώτη φορά με τα αρχαία ελληνικά.

• Εγχειρίδιο γραμματικής και συντακτικού σε ηλεκτρονική διαδικτυακή μορφή (ιστοσελίδες), με ελεύθερη πρόσβαση, γραμμένο στα γερμανικά. Καλύπτει την αττική διάλεκτο της κλασικής εποχής.
• Επειδή το έργο βρίσκεται σε εξέλιξη, εξετάζονται τα περισσότερα αλλά όχι όλα τα κεφάλαια της αρχαίας ελληνικής γραμματικής και του συντακτικού (δεν εξετάζονται π.Χ. στη γραμματική το κεφάλαιο της παραγωγής, ενώ στο συντακτικό το κεφάλαιο του πλαγίου λόγου κ.λ.π.). Η φυσιογνωμία του έργου καθορίζεται βασικά από τον τρόπο παρουσίασης της ύλης τόσο της γραμματικής όσο και του συντακτικού σε πίνακες, οι οποίοι στο τμήμα της γραμματικής συνοδεύονται από επεξηγηματικές παρατηρήσεις.
• Τα παραδείγματα γράφονται με ελληνικούς χαρακτήρες σε πολυτονικό, ενώ τα παραδείγματα του συντακτικού συνοδεύονται από γερμανική και πολύ συχνά λατινική μετάφραση. Αλλά και στις θεωρητικές παρατηρήσεις του μέρους της γραμματικής πολύ συχνή είναι η συγκριτική αναφορά σε τύπους ή αντίστοιχα φαινόμενα της λατινικής.
• Πρόκειται για έργο πρωτοβάθμιας πληροφόρησης που έχει ως στόχο την συστηματική αλλά ευσύνοπτη και εποπτική παρουσίαση της γραμματικής και σύνταξης της αρχαίας ελληνικής μέσα από πίνακες, η οποία γίνεται ακόμη πιο φιλική προς τον χρήστη με τη βοήθεια των μηχανισμών αναζήτησης γραμματικών και συντακτικών όρων, καθώς και την σύνδεση με άλλα συναφή εγχειρίδια σε διαδικτυακή μορφή. Απευθύνεται σε μαθητές ή γενικότερα σε όσους έρχονται σε επαφή για πρώτη φορά με τα αρχαία ελληνικά.

• Το έργο του Chantraine αποτελεί εισαγωγικό εγχειρίδιο στην ιστορική μορφολογία της αρχαίας ελληνικής. Περιλαμβάνει δύο μέρη στα οποία πραγματεύεται τη μορφολογία του ονόματος στο πρώτο, και τη μορφολογία του ρήματος στο δεύτερο.
• Παρακολουθεί τη μορφολογική εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής από τον Όμηρο έως τη γλώσσα της Καινής Διαθήκης, επισημαίνοντας συγχρόνως και τις ιδιομορφίες των επιμέρους αρχαιοελληνικών διαλέκτων με υλικό που αντλεί από γραμματειακές και επιγραφικές πηγές, ενώ αρκετά συχνές είναι και οι συγκριτικές αναφορές στη μορφολογία της νέας ελληνικής.
• Αξιοποιεί, επίσης, τα πορίσματα της ιστορικοσυγκριτικής γλωσσολογίας, ανατρέχοντας στις ινδοευρωπαϊκές ρίζες των αρχαιοελληνικών μορφημάτων, αλλά και το γλωσσικό υλικό που προέκυψε από την αποκρυπτογράφησης της γραμμικής Β΄ των μυκηναϊκών πινακίδων.
• Πρόκειται για αξιόπιστο και εξαιρετικά εύχρηστο εισαγωγικό εγχειρίδιο, που απευθύνεται κυρίως σε σπουδαστές της αρχαίας ελληνικής.

• Το βιβλίο του J.D. Denniston The Greek Particles αποτελεί το βασικό έργο αναφοράς για τη λειτουργία των μορίων της αρχαίας ελληνικής. Η πρώτη του έκδοση έγινε το 1934, ενώ η δεύτερη (1954) με προσθήκες και διορθώσεις κυκλοφόρησε μετά τον θάνατο του Denniston με την επιμέλεια του K.J. Dover· στη δεύτερη έκδοση προστέθηκαν και οι εξαιρετικά χρήσιμοι πίνακες λέξεων και χωρίων.
• Στόχος του έργου είναι η συστηματική περιγραφή της υφολογικής λειτουργίας και σημασίας των αρχαιοελληνικών μορίων, χωρίς να γίνεται αναγωγή στην ετυμολογία τους και την αρχική σημασία τους· η οπτική επομένως είναι περισσότερο υφολογική και λιγότερο γραμματική. Ο Denniston χρησιμοποιεί τον όρο μόρια με την ευρεία σημασία κάθε λέξης που υποδηλώνει τροπικότητες της σκέψης ή διαθέσεις του συναισθήματος, γι' αυτό συμπεριλαμβάνει σ' αυτά και τους παρατακτικούς συνδέσμους· εξαιρεί τους υποτακτικούς, γιατί κρίνει πως το ενδιαφέρον τους είναι περισσότερο γραμματικό παρά υφολογικό. Το χρονικό όριο που θέτει για την πραγματεία του είναι περίπου το 320 π.Χ.
• Πρόκειται για έργο αναφοράς χρησιμότατο τόσο για ειδικούς κλασικούς φιλολόγους όσο και για μεταφραστές της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, γιατί είναι εξαιρετικά συστηματικό στη διάκριση και κατηγοριοποίηση της λειτουργίας των επιμέρους μορίων, χρησιμοποιεί τεράστιο όγκο παραδειγματικού υλικού και διαθέτει υφολογική ευαισθησία.

• Το έργο του Denniston Greek Prose Style εκδόθηκε μετά τον θάνατό του από τα κατάλοιπά του και με την επιμέλεια του H. Lloyd-Jones.
• Αποτελείται από σειρά επτά διαλέξεων: η πρώτη συνιστά ιστορική εισαγωγή στην εξέλιξη του αρχαιοελληνικού πεζού λόγου, και οι υπόλοιπες έξι πραγματεύονται μείζονα κεφάλαια του ύφους της αρχαιοελληνικής πεζογραφίας, όπως την αφηρημένη έκφραση, τη σειρά των λέξεων, τη δόμηση των προτάσεων και την αντίθεση, την επανάληψη, το ασύνδετο και την παρήχηση. Το παραδειγματικό υλικό που χρησιμοποιείται καλύπτει την περίοδο της πρώιμης και της αττικής πεζογραφίας του 5. και 4. αι. π.Χ.
• Πρόκειται για έργο εξαιρετικά χρήσιμο στη μελέτη του αρχαιοελληνικού πεζού λόγου, κυρίως εξαιτίας του συνοπτικού και συστηματικού χαρακτήρα του, της σαφήνειάς του και του πλούτου των παραδειγμάτων. Επιπλέον, έχει ενδιαφέρον και για την αρχαιοελληνική σύνταξη, καθώς σχεδόν όλα τα υφολογικά στοιχεία που εξετάζει σχετίζονται με τη δομή του λόγου. Αποτελεί, εξάλλου, βασικό βοήθημα για τους άγγλους φοιτητές που ασκούνται στη παραγωγή αρχαιοελληνικού πεζού λόγου.

• Η Greek Grammar εκπονήθηκε από τον Goodwin για σχολική χρήση και επανειλημμένα έχει χρησιμοποιηθεί στις αγγλόφωνες χώρες ως σχολικό εγχειρίδιο. Η δεύτερη έκδοσή της (1900) είναι σημαντικά επαυξημένη μορφή της πρώτης (1879), η οποία με τη σειρά της βασίστηκε στο παλιότερο εγχειρίδιο του ίδιου συγγραφέα Elementary Greek Grammar (1870).
• Καλύπτει το σύνολο της γραμματικής και της σύνταξης της αρχαίας ελληνικής, περιλαμβάνοντας τη φωνολογία, την κλίση των ονομάτων και των ρημάτων, τον σχηματισμό των λέξεων, σύνταξη και στοιχεία μετρικής. Επικεντρώνεται κυρίως στην αττική διάλεκτο, ωστόσο ικανοποιητικά περιγράφονται επίσης οι ιδιοτυπίες άλλων διαλέκτων και η λογοτεχνική γλώσσα του Ομήρου, των λυρικών και του Ηροδότου.
• Παρότι πρόκειται για σχολικό εγχειρίδιο, είναι εξαιρετικά περιεκτικό και λεπτομερές, ενώ το κεφάλαιο για τη σύνταξη ακολουθεί ως προς την άρθρωσή του το άλλο έργο του Goodwin Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb. Στο κεφάλαιο για την κλίση των ονομάτων και των ρημάτων, αρκετά βοηθητικός είναι ο μεγάλος αριθμός πινάκων και κλιτικών υποδειγμάτων.

• Το έργο του W.W. Goodwin Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb αποτελεί την πληρέστερη πραγμάτευση της σύνταξης των αρχαιοελληνικών ρηματικών χρόνων και εγκλίσεων στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1860 και, μετά από επανειλημμένες ανατυπώσεις, στην έκδοση του 1889 ο συγγραφέας προχώρησε σε εκτεταμένη αναθεώρηση και επαύξηση της ύλης.
• Όπως δηλώνει και ο τίτλος του, περιορίζεται στην εξέταση της σύνταξης των χρόνων και των εγκλίσεων του ρήματος, ωστόσο διαθέτει κεφάλαια και για τη συντακτική λειτουργία του μορίου ἄν, των μετοχών, του απαρεμφάτου και των ρηματικών επιθέτων σε -τέος. Επιπλέον, στο κεφάλαιο για τις εγκλίσεις υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία για τη σύνταξη των προτάσεων, κυρίως την εκφορά και την εισαγωγή τους.
• Ως προς το χρονικό εύρος του, εξετάζει την σύνταξη των αρχαιοελληνικών χρόνων και εγκλίσεων από τον Όμηρο έως την αττική διάλεκτο του 4. αι. π.Χ., χωρίς να λείπουν αναφορές και σε μετακλασικές εξελίξεις.
• Το έργο του Goodwin είναι ιδιαίτερα αναλυτικό και εξαντλητικό στην περιγραφή των φαινομένων και σε αρκετές περιπτώσεις ο συγγραφέας δεν διστάζει να πρωτοτυπήσει τόσο στη διάταξη του υλικού όσο και στην ορολογία. Η λεπτομερής περιγραφή της σύνταξης των χρόνων και των εγκλίσεων, καθώς και ο σημαντικά πλούσιος αριθμός παραθεμάτων από αρχαίους συγγραφείς το καθιστούν βασικό έργο αναφοράς για την αρχαιοελληνική σύνταξη, προορισμένο κυρίως για ειδικούς.

• Το έργο του Delbrück πραγματεύεται συνοπτικά τη συντακτική λειτουργία μιας σειράς γραμματικών κατηγοριών της ελληνικής σε σύγκριση με αντίστοιχες της σανσκριτικής, κυρίως, γλώσσας, με σκοπό να διαπιστώσει ποιες από αυτές προέρχονται από την αρχική ινδοευρωπαϊκή γλώσσα και ποιες δημιουργήθηκαν από τους Έλληνες και προστέθηκαν στις κληρονομημένες συντακτικές δομές.
• Το έργο καλύπτει τα βασικά συντακτικά φαινόμενα με συνοπτικό και επιλεκτικό τρόπο που υπαγορεύεται από τον ειδικό συγκριτολογικό του προσανατολισμό. Μετά τη σύντομη εισαγωγή, στην οποία εκθέτει το πρόγραμμα και τις μεθοδολογικές του αρχές, ο συγγραφέας πραγματεύεται διαδοχικά από την άποψη της σύνταξης το γένος των ουσιαστικών, τους αριθμούς, τις πτώσεις και τα επιρρήματα, τα επίθετα, την αύξηση και τις διαθέσεις του ρήματος (genera verbi), τους ρηματικούς χρόνους, τις εγκλίσεις, το ρήμα απαρέμφατον (verbum infinitum), τις προθέσεις, τις αντωνυμίες, τα μόρια και, τέλος, τη θέση των λέξεων στην πρόταση.
• Εξαιτίας του ειδικού συγκριτολογικού προσανατολισμού του το έργο εστιάζεται πρωτίστως στην ομηρική γλώσσα, ενώ σποραδικά μόνο χρησιμοποιούνται παραδείγματα από επιγραφές, τον Πίνδαρο, τον Ηρόδοτο κ.ά., καθώς και από άλλες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες (εκτός από τα σανσκριτικά), όπως περσικά, λατινικά και σλαβικά.
• Το έργο ήταν στην εποχή του και στο είδος του πρωτοποριακό και χρήσιμο για μια πρώτη προσέγγιση από τους κλασικούς φιλολόγους της σχέσης της αρχαίας ελληνικής σύνταξης με την ινδοευρωπαϊκή.

Η μονογραφία «Η ενότητα του χρόνου στην αρχαία ελληνική τραγωδία. Συμβολή στη διερεύνηση της τραγικής τεχνικής» αποτελεί τη διδακτορική του διατριβή του Δανιήλ Ιακώβ, και παραμένει δυσεύρετη εδώ και 33 χρόνια.

Αναφέρεται σε ένα φιλολογικό θέμα με μεγάλο ενδιαφέρον για την έρευνα και τη διδασκαλία του δράματος.

Παρατίθεται ολόκληρη σε μορφή pdf.

Griechische Grammatik
Bornemann E.,Risch E.
Frankfurt am Main: Diesterweg, 1973

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Επίτομο εγχειρίδιο (xv+360 σελ.). Οι σελίδες είναι γενικά πυκνοτυπωμένες με μικρά τυπογραφικά στοιχεία, ενώ οι σημειώσεις, είτε ενσωματωμένες στο κυρίως κείμενο είτε υποσελίδιες, τυπώνονται όλες με μικρότερα τυπογραφικά στοιχεία.
• Οι αρχαιοελληνικές λέξεις ή παραδείγματα παρατίθενται με πλάγια στοιχεία, ενώ για τις επικεφαλίδες των κεφαλαίων και των παραγράφων χρησιμοποιούνται έντονα τυπογραφικά στοιχεία. Έντονα στοιχεία χρησιμοποιούνται επίσης και ως υπογράμμιση λέξεων/φράσεων.
• Για την εποπτικότερη παρουσίαση του υλικού χρησιμοποιούνται αρκετά συχνά πίνακες παραδειγμάτων καθώς και πλαίσια επισήμανσης.

2. Περιεχόμενα

• Στόχος του εγχειριδίου των Bornemann-Risch είναι η παρουσίαση του συνόλου της γραμματικής (φωνολογία, μορφολογία, παραγωγή) και της σύνταξης. Η ανάλυση των φαινομένων εξαρτάται από τον σχολικό χαρακτήρα του εγχειριδίου, ξεπερνώντας τον ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις με την παροχή επιπλέον πληροφοριών (π.χ. σχηματισμός τύπων στη μορφολογία). Η περιγραφή γίνεται στον άξονα της συγχρονίας, γίνονται όμως και αναδρομές στη διαχρονική εξέλιξη των γλωσσικών φαινομένων (καθώς και συγκριτικές παρατηρήσεις με τη λατινική), όταν αυτό βοηθά την κατανόηση των φαινομένων.
• Η οργάνωση της ύλης σε τρία μεγάλα μέρη (που αντιστοιχούν στα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης: φωνολογία, μορφολογία και σύνταξη), σε κεφάλαια και ενότητες εξυπηρετεί οπωσδήποτε τον στόχο της χρηστικότητας.
• Στο τέλος του εγχειριδίου υπάρχουν δύο παραρτήματα σχετικά με την παραγωγή και την αρχαία ελληνική μετρική και ακολουθούν πίνακας κειμενικών παραπομπών για τα παραδείγματα της σύνταξης, πίνακας συντακτικών όρων και πίνακας αρχαίων ελληνικών λέξεων. Τέλος οι συντομογραφίες επεξηγούνται σε ιδιαίτερη παράγραφο στην αρχή του βιβλίου.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Στο μέρος της Σύνταξης παρατίθενται παραδείγματα, είτε αυτούσια είτε ελαφρώς διασκευασμένα, και με παραπομπές στα κείμενα από το οποία προέρχονται· οι παραπομπές όμως παρατίθενται σε συγκεντρωτικό πίνακα στο τέλος του βιβλίου. Τα παραδείγματα συνοδεύονται από μετάφραση ή παράφραση στα γερμανικά.
• Η παρουσίαση δεν συνοδεύεται από βιβλιογραφική τεκμηρίωση ούτε με τη μορφή παραπομπών ούτε με τη μορφή βιβλιογραφικού καταλόγου.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Το βιβλίο παρακολουθεί αντίστοιχα προγενέστερα έργα τόσο ως προς τη διάταξη της ύλης όσο και ως προς την ορολογία. Πρόκειται για έργο πρωτοβάθμιας πληροφόρησης (αν και σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται πιο αναλυτικό), προορισμένο για σχολική χρήση, γεγονός στο οποίο οφείλεται η συστηματικότητα και η εποπτική παρουσίαση των φαινομένων.

Παρουσίαση: Κ. Ιακωβίδης

Systematische Grammatik der griechischen Sprache
Gottwein E.
χ.χ.

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Εγχειρίδιο γραμματικής και συντακτικού σε ηλεκτρονική διαδικτυακή μορφή (ιστοσελίδες), με ελεύθερη πρόσβαση. Συνοδεύεται από μηχανισμό ελεύθερης αναζήτησης θεμάτων/όρων, ενώ παρέχεται επίσης η δυνατότητα εκτύπωσης και αποθήκευσης.
• Η παρουσίαση της ύλης γίνεται μέσα από πίνακες παραδειγμάτων, όπου τα παραδείγματα γράφονται με ελληνικούς χαρακτήρες σε πολυτονικό και οι τίτλοι των παραγράφων, οι όροι ή τα υπό εξέταση στοιχεία (όπως π.χ. καταλήξεις στα παραδείγματα της γραμματικής) με έντονα ή διαφορετικού χρώματος στοιχεία. Γενικά η εμφάνιση των ιστοσελίδων είναι προσεγμένη και διανθίζεται σε ορισμένα σημεία ακόμη και με κωμικογραφήματα ή σκίτσα.
• Τέλος, το εγχειρίδιο συνδέεται με άλλα συναφή εγχειρίδια σε διαδικτυακή μορφή.

2. Περιεχόμενα

• Η γλωσσική περιγραφή είναι συστηματική (υπάρχουν όμως στο μέρος της γραμματικής και ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις σχετικά με τη μορφολογική εξέλιξη των τύπων, όπως και αναφορές σε παράλληλους τύπους ή φαινόμενα της λατινικής) και καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των γραμματικών και συντακτικών φαινομένων.
• Η ανάλυση των φαινομένων γίνεται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, σύμφωνα με τον χρηστικό χαρακτήρα του εγχειριδίου, το οποίο χωρίζεται σε τρία μέρη: το πρώτο αφορά τη φωνολογία της αρχαίας ελληνικής, το δεύτερο τη μορφολογία και το τρίτο τη σύνταξη.
• Η αρχική ιστοσελίδα περιλαμβάνει πίνακα περιεχομένων, όπου γίνεται φανερός ο τρόπος οργάνωσης της ύλης σε μέρη, κεφάλαια και ενότητες.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Η τεκμηρίωση των συντακτικών κυρίως φαινομένων γίνεται με διασκευασμένα και απλουστευμένα παραδείγματα, χωρίς κειμενικές παραπομπές ή οποιαδήποτε άλλη σήμανση (σήμανση κυρίως διαλεκτική υπάρχει μόνο στα παραδείγματα που συνοδεύουν τις παρατηρήσεις της γραμματικής). Τα παραδείγματα συνοδεύονται πάντοτε από γερμανική μετάφραση ή λατινικά ισοδύναμα των φράσεων.
• Δεν υπάρχει βιβλιογραφικός κατάλογος ούτε βιβλιογραφικές παραπομπές (ωστόσο πρέπει να λάβει κανείς υπόψη του ότι το εγχειρίδιο είναι σε εξέλιξη και δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί).
• Το εγχειρίδιο, τέλος, δεν συνοδεύεται από ασκήσεις, όπως θα περίμενε κανείς σύμφωνα με τον σχολικό προσανατολισμό του, δίνει όμως τη δυνατότητα σύνδεσης με αντίστοιχα ηλεκτρονικά εγχειρίδια που διαθέτουν τέτοιου είδους ασκήσεις.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Πρόκειται για έργο πρωτοβάθμιας πληροφόρησης που έχει ως στόχο την συστηματική αλλά ευσύνοπτη παρουσίαση της γραμματικής και της σύνταξης της αρχαίας ελληνικής μέσα από πίνακες, η οποία γίνεται ακόμη πιο φιλική προς τον χρήστη με τη βοήθεια των μηχανισμών αναζήτησης γραμματικών και συντακτικών όρων, καθώς και την σύνδεση με άλλα συναφή εγχειρίδια σε διαδικτυακή μορφή.
• Είναι φανερό ότι το εγχειρίδιο συναιρεί τη γνώση και την εποπτικότητα στον τρόπο παρουσίασης παλιότερων σχολικών εγχειριδίων με τις δυνατότητες συνδυαστικής αναζήτησης και ανάγνωσης που προσφέρει ένα ηλεκτρονικό εγχειρίδιο.

Παρουσίαση: Κ. Ιακωβίδης

Morphologie historique du grec
Chantraine P.
2η έκδ. αναθεωρημένη. Παρίσι: Klincksieck. Ανατ. 2002, [1945] 1961

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• xiv + 355 σελίδες με υποσελίδιες σημειώσεις.
• Η ύλη κατανέμεται σε κεφάλαια, παράλληλα όμως χρησιμοποιείται και συνεχόμενη αρίθμηση των παραγράφων. Στο τέλος των παραγράφων ακολουθούν συνήθως παρατηρήσεις, τυπωμένες με μικρότερα τυπογραφικά στοιχεία, στις οποίες παρουσιάζονται σπανιότερα φαινόμενα ή διαλεκτικές ιδιομορφίες.
• Στην αρχή του τόμου προτάσσεται πρόλογος του συγγραφέα, συνοπτικό βιβλιογραφικό σημείωμα και πίνακας συντομογραφιών, ενώ στο τέλος επιτάσσονται δύο ευρετήρια, το πρώτο μυκηναϊκών και το δεύτερο αρχαιοελληνικών λέξεων.

2. Περιεχόμενα

• Το συγκεκριμένο έργο του Chantraine, όπως δηλώνει και ο τίτλος του, δεν στοχεύει να περιγράψει την ιστορική εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής σε όλα τα επίπεδα της γλωσσικής ανάλυσης· περιορίζεται μόνο στο επίπεδο της μορφολογίας.
• Στα δύο κεφάλαια της σύντομης εισαγωγής περιγράφεται η σχέση της αρχαίας ελληνικής με την ινδοευρωπαϊκή, και χαρτογραφούνται οι αρχαιοελληνικές διάλεκτοι, ενώ η κυρίως ύλη κατανέμεται σε δύο μέρη, που εξετάζουν αντίστοιχα τη μορφολογία του ονόματος το πρώτο (ουσιαστικό, επίθετο, αντωνυμία, αριθμητικό, αλλά και επιρρήματα που προέκυψαν από την επιρρηματική χρήση πτώσεων), και τη μορφολογία του ρήματος το δεύτερο.
• [Στην ελληνική μετάφραση του έργου διατηρούνται τα τυπογραφικά χαρακτηριστικά του γαλλικού πρωτοτύπου, ενώ χρησιμοποιούνται πλάγια τυπογραφικά στοιχεία για να δηλωθούν οι αρχαιοελληνικές λέξεις, που στο γαλλικό πρωτότυπο εύκολα διακρίνονταν από το υπόλοιπο κείμενο. Η μετάφραση είναι αρκετά ακριβής και σαφής· για τον έλληνα όμως σπουδαστή είναι ίσως λίγο ανοίκεια η ορολογία (και συνακόλουθα η κατηγοριοποίηση του υλικού), και δεν συμπίπτει πάντοτε με τις ελληνόγλωσσες γραμματικές της αρχαίας ελληνικής. Αυτό αφορά κυρίως στους όρους «θεματικός» και «αθέματος» των οποίων γίνεται εκτεταμένη χρήση, επειδή οι κλίσεις των ονομάτων και κάποιοι χρόνοι του ρήματος (ενεστώτας και αόριστος) κατηγοριοποιούνται με βάση την ύπαρξη ή όχι «θεματικού φωνήεντος».]

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Μέθοδος του Chantraine στο συγκεκριμένο έργο του είναι η ιστορικοσυγκριτική: παρακολουθεί τη μορφολογική εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής και των επιμέρους διαλέκτων της από τον Όμηρο έως την γλώσσα της Καινής Διαθήκης, αντλώντας υλικό όχι μόνο από γραμματειακές, αλλά και από επιγραφικές πηγές. Στη δεύτερη, αναθεωρημένη, έκδοση του εγχειριδίου αξιοποιήθηκε και αρκετό γλωσσικό υλικό που προέκυψε από την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β΄ των μυκηναϊκών πινακίδων. Τα αρχαιοελληνικά μορφήματα συγκρίνονται επίσης με εκείνα άλλων ινδοευρωπαϊκών γλωσσών και ανάγονται στις ινδοευρωπαϊκές ρίζες τους, όπως αυτές έχουν ανασυσταθεί με τις μελέτες της ιστορικοσυγκριτικής γλωσσολογίας. Παράλληλα, γίνονται αρκετά συχνά συγκρίσεις και με τη μορφολογία της νέας ελληνικής.
• Στις περιπτώσεις που παρατίθενται σπάνιοι, ποιητικοί ή διαλεκτικοί τύποι δίνεται πάντοτε παραπομπή στην αντίστοιχη γραμματειακή ή επιγραφική πηγή, απ' όπου αντλούνται.
• Ο βιβλιογραφικός πίνακας που παρατίθεται στην αρχή του τόμου είναι αρκετά συνοπτικός· ωστόσο ο Chantraine παραπέμπει συστηματικά στο έργο άλλων μελετητών, όταν υιοθετεί τις ερμηνείες τους για την εξέλιξη των μορφολογικών φαινομένων.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Το έργο του Chantraine απευθύνεται κυρίως σε σπουδαστές της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και στοχεύει να αποτελέσει εισαγωγικό εγχειρίδιο, όπως και το αντίστοιχο έργο του M. Ernout Morphologie historique du latin, με το οποίο αποτελεί ζευγάρι στην ίδια εκδοτική σειρά.
• Το έργο του Chantraine εντάσσεται στην παράδοση της ιστορικοσυγκριτικής γλωσσολογίας, σε σπουδαία έργα της οποίας στηρίζεται, όπως η Griechische Grammatik του Ed. Schwyzer. Σημαντική όμως είναι και η προσωπική και πρωτότυπη συνεισφορά του Chantraine στη μελέτη της ιστορικής μορφολογίας της αρχαίας ελληνικής, κυρίως στην περιοχή της ομηρικής γλώσσας, την οποία μελέτησε ειδικότερα στο εξαιρετικό έργο του Grammaire homérique (I. Phonétique et morphologie, II. Syntaxe, Παρίσι: Klincksieck ³1958-63). Πλούσιο επίσης διαλεκτικό υλικό αντλείται από συλλογές επιγραφών και γραμματικές των αρχαιοελληνικών διαλέκτων, όπως τα έργα των F. Bechtel (Die griechischen Dialekte, I-III, Βερολίνο 1921-24), C. D. Buck (The Greek Dialects, Σικάγο 1955), A. Thumb, E. Kieckers και A. Scherer (Handbuch der griechischen Dialekte, I-II, Χαϊδελβέργη 1932 & 1959).
• Το έργο, χωρίς να επιδιώκει να είναι εξαντλητικό, λόγω και του εισαγωγικού χαρακτήρα του, είναι ωστόσο εξαιρετικά περιεκτικό και λεπτομερές. Επιχειρεί να παρακολουθήσει και να ερμηνεύσει τις μορφολογικές εξελίξεις της αρχαίας ελληνικής σε ένα τεράστιο, όχι μόνο χρονικό, αλλά και γεωγραφικό εύρος, αντλώντας υλικό απ' όλες τις αρχαιοελληνικές διαλεκτικές περιοχές. Παρά την πλούσια ύλη του, είναι ωστόσο εξαιρετικά εύχρηστο, χάρη στη μεθοδική κατάταξη του υλικού και τα ευρετήρια που υπάρχουν στο τέλος του τόμου.
• Μαζί με την Historische Grammatik des Griechischen. Laut- und Formenlehre του H. Rix, η οποία καλύπτει, πέρα από τη μορφολογία, και την περιοχή της φωνολογίας, αποτελούν τα καλύτερα εισαγωγικά εγχειρίδια ιστορικής γραμματικής της αρχαίας ελληνικής. Την επιτυχία του έργου του Chantraine ως εισαγωγικού εγχειριδίου μαρτυρεί και το γεγονός ότι εκτός των ελληνικών έχει μεταφραστεί επίσης στα ισπανικά (Morfología histórica del griego, ισπ. μτφρ. A. Espinosa, Reus: Avesta, 1974) και στα ιταλικά (Morfologia storica della lingua greca, ιταλ. μτφρ. D. Pieraccioni, Messina & Φλωρεντία: D'Anna, 1975).

Παρουσίαση: Σ. Κ. Τσέλικας

The Greek Particles
Denniston J.D.
2η έκδ. Οξφόρδη: Clarendon Press. Ανατ. Λονδίνο: Duckworth & Indianapolis: Hackett, 1996, [1934] 1954

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Το έργο του Denniston The Greek Particles κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1934. Η δεύτερη, μεταθανάτια, έκδοση έγινε με την επιμέλεια του K. J. Dover το 1954. Στη δεύτερη έκδοση, πέρα από τις προσθήκες και τις διορθώσεις του ίδιου του Denniston, προστέθηκαν και οι εξαιρετικά χρήσιμοι πίνακες λέξεων και χωρίων.
• LXXXII + 660 σελίδες με υποσελίδιες, βιβλιογραφικές συνήθως, σημειώσεις και προμετωπίδες στο επάνω περιθώριο, στις οποίες αναγράφονται οι τίτλοι των κεφαλαίων ή τα μόρια που εξετάζονται.
• Η αγγλική μετάφραση των παραθεμάτων τοποθετείται μέσα σε εισαγωγικά, ενώ τα πλάγια τυπογραφικά στοιχεία χρησιμοποιούνται κυρίως στις μεταφράσεις, για να δηλώσουν την εμφατική λειτουργία των μορίων.
• Το έργο μοιράζεται σε ενότητες και υποενότητες με βάση τα μόρια που εξετάζονται.

2. Περιεχόμενα

• Το έργο του Denniston στοχεύει στην περιγραφή της λειτουργίας και της σημασίας των μορίων της αρχαίας ελληνικής στο πλαίσιο της λογοτεχνίας των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων. Το χρονικό όριο που θέτει είναι το 320 π.Χ. περίπου.
• Στην αρχή του τόμου προτάσσονται οι πρόλογοι στην πρώτη και δεύτερη έκδοση και βοηθητικές σημειώσεις για τον αναγνώστη, καθώς και αναλυτικά περιεχόμενα στα οποία σημειώνεται ακόμη και η άρθρωση των επιμέρους ενοτήτων. Στο τέλος παρέχονται σε παράρτημα προσθήκες και διορθώσεις, κατάλογος βιβλιογραφίας, πίνακας με τους συνδυασμούς μορίων και πίνακας χωρίων.
• Ο κύριος κορμός του έργου μοιράζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος, που αποτελείται από την αρκετά εκτεταμένη εισαγωγή, έχει περισσότερο γενικό και θεωρητικό χαρακτήρα: περιέχει μια γενική κατηγοριοποίηση της λειτουργίας των μορίων και εξετάζει σε θεωρητικό επίπεδο τους συνδυασμούς τους, την ποικιλία στη χρήση και τη σημασία τους, τη θέση και την υφολογική λειτουργία τους.
• Το δεύτερο μέρος επιμερίζεται σε ενότητες σε κάθε μία από τις οποίες εξετάζεται λεπτομερώς η λειτουργία και η σημασία μεμονωμένων μορίων ή συνδυασμών μορίων. Η πορεία της εξέτασης ακολουθεί αλφαβητική σειρά, κατά παράβαση όμως κάποια σύνθετα μόρια ή συνδυασμοί μορίων ομαδοποιούνται μετά από το μόριο που περιέχουν ως συνθετικό ή συστατικό τους.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Ο Denniston ορίζει τη μέθοδό του ως περισσότερο λογοτεχνική και λιγότερο γραμματική. Αυτό σημαίνει πως τον ενδιαφέρει κυρίως η συστηματική κατάταξη της σημασίας και της υφολογικής λειτουργίας των μορίων μέσα στα συμφραζόμενά τους και όχι τόσο η διερεύνηση της ετυμολογίας τους και της αρχικής σημασίας τους. Σ' αυτό έγκειται και η μεγάλη αξία του έργου, γιατί δεν προσπαθεί να ενοποιήσει τις ποικίλες χρήσεις ενός μορίου με την αναγωγή τους σε μια αρχική σημασία που θα τις περιείχε όλες, όπως συνέβαινε συνήθως στην παλαιότερη γραμματική παράδοση, αλλά προχωρεί στη συστηματική διάκριση και περιγραφή όλων των λεπτών αποχρώσεων που μπορούν να έχουν τα μόρια μέσα στα ποικίλα συμφραζόμενά τους. Εφαρμόζεται γι' αυτό η πρακτική της αγγλικής εμπειρικής φιλολογίας: οι σημασίες και οι χρήσεις των μορίων εξάγονται με φιλολογική και λογική ανάλυση των χωρίων ύψιστης ακρίβειας.
• Ο όρος μόρια χρησιμοποιείται από τον συγγραφέα με ευρεία σημασία: μόριο θεωρείται κάθε λέξη που υποδηλώνει τροπικότητα της σκέψης (είτε μεμονωμένης, είτε σε σχέση με κάποια άλλη) ή διαθέσεις του συναισθήματος. Έτσι, στα μόρια κατατάσσονται, πέρα από τις λέξεις που δηλώνουν έμφαση και συναισθηματική χροιά (επιρρηματικά μόρια τα ονομάζει ο Denniston), και οι παρατακτικοί σύνδεσμοι· οι υποτακτικοί σύνδεσμοι εξαιρούνται, γιατί η λειτουργία τους κρίνεται περισσότερο συντακτική και λιγότερο υφολογική.
• Θεμέλιο του έργου είναι τα παραθέματα. Τα εξαιρετικά πλούσια αυτά παραθέματα από αρχαίους συγγραφείς παρατίθενται αυτούσια, συνοδεύονται πάντοτε από παραπομπή στο κείμενο από το οποίο αποσπάστηκαν και εκτείνονται χρονικά από τον Όμηρο έως το 320 π.Χ. περίπου. Μεταφράζονται μόνο στις περιπτώσεις που χρειάζεται να αναδειχθεί η ειδική λειτουργία του μορίου, και τότε συνήθως προτιμάται η παράφρασή τους. Οι μεταφραστικές επιλογές του Denniston εκτίθενται στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης.
• Συγκεντρωτική βιβλιογραφία παρέχεται στο τέλος του τόμου, πλούσιες βιβλιογραφικές παραπομπές όμως υπάρχουν ενσωματωμένες και στο κείμενο ή στις σημειώσεις, όπου αρκετά συχνά συζητούνται απόψεις άλλων μελετητών.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Η πραγματεία του Denniston είναι το βασικό έργο αναφοράς για τη λειτουργία των μορίων της αρχαίας ελληνικής, το οποίο, παρά τις επιμέρους συμβολές επόμενων μελετητών στη χρήση μεμονωμένων μορίων, δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί ούτε αντικατασταθεί. Αποτελεί ταυτόχρονα το καλύτερο βοήθημα στην καθαρώς αγγλική ενασχόληση με την παραγωγή αρχαιοελληνικού λόγου.
• Είναι εξαιρετικά χρήσιμο τόσο για τους ειδικούς κλασικούς φιλολόγους, όσο και για τους μεταφραστές της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, γιατί, σε αντίθεση με άλλα έργα, δεν επιχειρεί να ενοποιήσει τεχνητά τις χρήσεις του κάθε μορίου με αναγωγή στην ετυμολογία και την προέλευσή του, αλλά συστηματικά διακρίνει και κατηγοριοποιεί τις ποικίλες χρήσεις και υφολογικές λειτουργίες του μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα. Επιπλέον, η φιλολογική και υφολογική ευαισθησία που διαθέτει ο Denniston του επιτρέπει να προχωρεί στη διάκριση ακόμη και των λεπτότερων αποχρώσεων των μορίων.
• Ιδιαίτερα χρήσιμος και βοηθητικός είναι ο τεράστιος πλούτος πρωτογενούς υλικού, καθώς και η παράφραση που συχνά το συνοδεύει. Με τον πίνακα χωρίων που προστέθηκε στη δεύτερη έκδοση το έργο έγινε και πολύ πιο εύχρηστο, καθώς ο αναγνώστης μπορεί να εντοπίσει εύκολα το χωρίο της αρχαίας γραμματείας που τον ενδιαφέρει.

Παρουσίαση: Σ. Κ. Τσέλικας

Greek Prose Style
Denniston J.D.
4η έκδ. Οξφόρδη: Clarendon Press. Ανατ. Λονδίνο: Duckworth, 2003, [1952] 1970

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Το έργο Greek Prose Style εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Denniston από τα κατάλοιπά του και με την επιμέλεια του H. Lloyd-Jones. Αποτελείται από σειρά επτά διαλέξεων που δόθηκαν στην Οξφόρδη. Στην ιταλική μετάφραση του έργου (Lo stile della prosa greca, ιταλ. μτφρ. Enrico Renna, Μπάρι, 1993) έχουν προστεθεί από τον μεταφραστή και πίνακες λέξεων και παραθεμάτων, που διευκολύνουν εξαιρετικά τη χρήση του.
• x + 139 σελίδες με υποσελίδιες σημειώσεις και προμετωπίδες στο επάνω περιθώριο, όπου αναγράφεται ο τίτλος του κεφαλαίου.
• Με πλάγια τυπογραφικά στοιχεία τυπώνονται τα αρχαιοελληνικά παραδείγματα και επισημαίνονται η ορολογία και οι επικεφαλίδες των ενοτήτων.
• Η ύλη κατανέμεται σε κεφάλαια, τα οποία στο εσωτερικό τους επιμερίζονται σε ενότητες.

2. Περιεχόμενα

• Το συγκεκριμένο έργο του Denniston έχει διπλό στόχο: αφενός θέλει να σκιαγραφήσει συνοπτικά την ιστορική εξέλιξη του αρχαιοελληνικού πεζού λόγου από την πρώτη διαμόρφωσή του στο πλαίσιο της ιωνικής ιστοριογραφίας και φιλοσοφίας έως τον 4. αι. π.Χ. και αφετέρου να διερευνήσει κάποιες επιμέρους πλευρές του ύφους του.
• Στην αρχή του τόμου προτάσσεται σύντομη σημείωση του επιμελητή και ο πίνακας των περιεχομένων.
• Ο κύριος κορμός του βιβλίου μοιράζεται σε επτά κεφάλαια, που αποτέλεσαν, αρχικά, ισάριθμες διαλέξεις. Το πρώτο κεφάλαιο έχει ιστορικό χαρακτήρα και σ' αυτό περιγράφεται συνοπτικά η ανάπτυξη και εξέλιξη του αρχαιοελληνικού πεζού λόγου, ενώ διακρίνεται η πρώιμη ιωνική πεζογραφία από την αττική που αναπτύχθηκε κυρίως κάτω από την ισχυρή επιρροή του Γοργία. Τα υπόλοιπα έξι κεφάλαια πραγματεύονται επιμέρους πλευρές της αρχαιοελληνικής πεζογραφίας: την αφηρημένη έκφραση, τη σειρά των λέξεων, τη δόμηση των προτάσεων και την αντίθεση, την επανάληψη, το ασύνδετο και την παρήχηση. Στον αρχικό σχεδιασμό του βιβλίου ο Denniston είχε προβλέψει ένα κεφάλαιο και για τη λεκτική έκφραση, το οποίο όμως δεν γράφτηκε ποτέ.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Στο πρώτο κεφάλαιο η οπτική είναι περισσότερο ιστορική, ενώ στα υπόλοιπα ενδιαφέρει η συστηματική περιγραφή της δομής και της λειτουργίας επιμέρους υφολογικών στοιχείων, κυρίως των σχημάτων λόγου που στηρίζονται στη θέση των λέξεων και στη δομή της περιόδου. Ωστόσο δεν λείπουν και σ' αυτά τα κεφάλαια ιστορικού τύπου παρατηρήσεις ή σχόλια για το ύφος επιμέρους συγγραφέων.
• Τα παραδείγματα που χρησιμοποιούνται αντλούνται από την πρώιμη ιωνική και την αττική πεζογραφία του 5. και 4. αι. π.Χ., παρατίθενται πάντοτε με παραπομπή στο κείμενο από το οποίο αποσπάστηκαν και κατά κανόνα δεν συνοδεύονται από μετάφραση.
• Βιβλιογραφία παρέχεται μόνο σε υποσελίδιες σημειώσεις κυρίως σε σημεία του κειμένου όπου αναφέρονται ή συζητούνται απόψεις άλλων μελετητών. Ωστόσο, θα ήταν χρήσιμη η ύπαρξη και συγκεντρωτικής βιβλιογραφίας.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Το έργο του Denniston, παρότι ημιτελές σε κάποιο βαθμό, είναι από κάποια άποψη ολοκληρωμένο: εξετάζει τις σημαντικότερες πλευρές του ύφους της αρχαιοελληνικής πεζογραφίας, επιμένοντας κυρίως σε ό,τι σχετίζεται με τη σύνθεση και λιγότερο με την επιλογή των λέξεων· η ανισομέρεια αυτή ίσως θεραπευόταν στο άγραφο τελικά κεφάλαιο για τη λεκτική έκφραση. Παραμένει ένα έργο σταθμός, εξαιτίας του συνοπτικού και συστηματικού χαρακτήρα του, της σαφήνειας και του πλούτου των παραδειγμάτων του.

Παρουσίαση: Σ. Κ. Τσέλικας

Greek Grammar
Goodwin W.W.
2η έκδ. αναθεωρημένη και επαυξημένη. Βοστόνη: Ginn & Co. Ανατ. Λονδίνο: Bristol Classical Press, 1997, [1879] 1900

Και σε ηλεκτρονική μορφή αρχείου PDF μεγέθους 8.5 MB στη διεύθυνση: http://www.textkit.com/learn/ID/100/author_id/38/

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Η Greek Grammar του Goodwin έχει χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα στις αγγλόφωνες χώρες ως σχολικό εγχειρίδιο, αντικαθιστώντας το παλιότερο αντίστοιχο έργο των J. Hadley και Fr. Allen A Greek Grammar for Schools and Colleges (Νέα Υόρκη, [1860] 1884)· και η ίδια όμως έχει πλέον αντικατασταθεί από την Greek Grammar του H. W. Smyth. Η δεύτερη έκδοση (1900) του έργου του Goodwin είναι επαυξημένη σε σημαντικό βαθμό μορφή της πρώτης (1879), η οποία με τη σειρά της βασίστηκε σε παλιότερο εγχειρίδιο του συγγραφέα με τίτλο Elementary Greek Grammar (1870).
• Το 1930 το έργο του Goodwin υπέστη εκτεταμένη αναθεώρηση από τον C. B. Gulick ο οποίος προχώρησε ακόμη και σε αναδιάταξη της ύλης σε κάποια σημεία, με αποτέλεσμα να προκύψει ένα σχεδόν καινούριο έργο. Παρά την αναθεώρησή της όμως, η Greek Grammarτου Goodwin εξακολουθεί να ανατυπώνεται και στην πρωτότυπη μορφή της (τελευταία ανατύπωση 1997), η οποία αποτελεί και το αντικείμενο της παρούσας περιγραφής.
• xxxvi + 451 σελίδες με προμετωπίδες στο επάνω περιθώριο, όπου αναγράφεται στην αριστερή σελίδα ο τίτλος του κεφαλαίου και στη δεξιά ο τίτλος της ενότητας. Με πλάγια στοιχεία τυπώνονται τα αρχαιοελληνικά παραθέματα και η αγγλική μετάφρασή τους, ενώ κάποιες λέξεις σ' αυτά επισημαίνονται με αραίωση των γραμμάτων. Τα πλάγια στοιχεία χρησιμοποιούνται και για την επισήμανση της συντακτικής ορολογίας.
• Η ύλη κατανέμεται σε πέντε μέρη, τα οποία με τη σειρά τους επιμερίζονται σε κεφάλαια και ενότητες, παράλληλα όμως υπάρχει και συνεχόμενη αρίθμηση των παραγράφων, με βάση την οποία γίνονται οι εσωτερικές παραπομπές.
• Η Greek Grammar του Goodwin είναι ελεύθερα προσβάσιμη και στο διαδίκτυο σε μορφή αρχείου PDF μεγέθους 8.5 MB από τη διεύθυνση: http://www.textkit.com/learn/ID/100/author_id/38/ H πρόσβαση είναι ελεύθερη και υπάρχει δυνατότητα αποθήκευσης και εκτύπωσης του αρχείου.

2. Περιεχόμενα

• Η Greek Grammar του Goodwin αποτελεί εισαγωγικό εγχειρίδιο που απευθύνεται σε μαθητές και φοιτητές και η περιγραφή της καλύπτει το σύνολο της γραμματικής και της σύνταξης της αρχαίας ελληνικής, παρέχοντας και κάποια στοιχεία μετρικής. Επειδή προορίζεται για σχολική χρήση, περιορίζεται κυρίως στην περιγραφή της αττικής διαλέκτου, ικανοποιητικά ωστόσο περιγράφονται επίσης οι ιδιοτυπίες άλλων διαλέκτων και η λογοτεχνική γλώσσα του Ομήρου, των λυρικών και του Ηροδότου.
• Στην αρχή του τόμου προτάσσεται ο πρόλογος (στον οποίο ο Goodwin εκθέτει τον προβληματισμό του για τη μέθοδο διδασκαλίας της γραμματικής και επισημαίνει τα σημεία που υπέστησαν αναθεώρηση στην έκδοση του 1900), τα περιεχόμενα, πίνακας που παραλληλίζει τις παραγράφους της έκδοσης του 1900 με εκείνες της έκδοσης του 1879, και πίνακας με τις συντομογραφίες των αρχαίων συγγραφέων και των έργων που παρατίθενται. Στο τέλος, δίνεται σε παράρτημα κατάλογος με τους αρχικούς χρόνους των ρημάτων, και ακολουθούν ευρετήρια ελληνικών και αγγλικών λέξεων.
• Μετά τη σύντομη εισαγωγή για την ελληνική γλώσσα και τις διαλέκτους της, η κυρίως ύλη του εγχειριδίου μοιράζεται σε πέντε μέρη που κατά σειρά περιέχουν: τη φωνολογία, την κλίση των ονομάτων και των ρημάτων, τον σχηματισμό των λέξεων, τη σύνταξη και τη μετρική της αρχαίας ελληνικής. Απουσιάζουν στοιχεία συντακτικής υφολογίας. Το μέρος της σύνταξης βασίζεται στο αναλυτικότερο έργο του Goodwin Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb και ακολουθεί την άρθρωση του.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Η μέθοδος παρουσίασης του υλικού είναι κυρίως συστηματική, στοχεύοντας στη συστηματική κατάταξη των φαινομένων και την αναλυτική περιγραφή τους. Παράλληλα όμως ενδιαφέρει και η ιστορική προοπτική, καθώς δίνονται στοιχεία για την εξέλιξη της γλώσσας από τον Όμηρο έως τον 4. αι. π.Χ. περίπου και για τις ιδιοτυπίες των διαλέκτων της αρχαίας ελληνικής.
• Τα παραδείγματα είναι ιδιαίτερα πλούσια, συνοδεύονται πάντοτε από παραπομπή στο κείμενο από το οποίο αποσπάστηκαν και από μετάφραση.
• Επειδή πρόκειται για σχολικό εγχειρίδιο δεν παρέχεται βιβλιογραφία.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Παρότι πρόκειται για σχολικό εγχειρίδιο, το έργο του Goodwin είναι εξαιρετικά περιεκτικό και λεπτομερές στην περιγραφή των φαινομένων. Τα μέρη της γραμματικής είναι αρκετά εύχρηστα, εξαιτίας της μεθοδικής άρθρωσης των ενοτήτων τους και του μεγάλου αριθμού πινάκων. Το μέρος της σύνταξης, όπως σημειώθηκε, ακολουθεί την αρκετά πρωτότυπη άρθρωση του αναλυτικότερου έργου του Goodwin Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb. Η συγκεκριμένη όμως άρθρωση είναι ίσως αρκετά περίπλοκη για τον μαθητή ή τον φοιτητή, κυρίως στο κεφάλαιο για τη σύνταξη των εγκλίσεων. Παρόλα αυτά, το έργο του Goodwin παραμένει, παρά την παλαιότητά του, ένα εγχειρίδιο αξιόπιστο και χρήσιμο, πράγμα που πιστοποιείται και από τις συνεχείς ανατυπώσεις του καθ' όλη τη διάρκεια του 20^ου αι.
• Για τη συγγραφή του εγχειριδίου του ο Goodwin έλαβε υπόψη του ανάλογα παλιότερα εγχειρίδια, όπως το αγγλικό των J. Hadley και Fr. Allen A Greek Grammar for Schools and Colleges, αλλά και αρκετά γερμανικά: G. Curtius, Griechische Schulgrammatik (αναθεωρήθηκε από τον B. Gerth, Πράγα, [1852] 1873), A. Kaegi, Kurzgefasste Griechische Schulgrammatik (Ζυρίχη, 1884), Ε. Koch, GriechischeSchulgrammatik (Λιψία, 1866-9).

Παρουσίαση: Σ. Κ. Τσέλικας

Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb
Goodwin W.W.
Αναθεωρημένη και επαυξημένη έκδ. Βοστόνη, Νέα Υόρκη & Λονδίνο: Ginn & Co. Ανατ. Λονδίνο: Bristol Classical Press, 1998, [1860] 1889

Και σε ηλεκτρονική μορφή στη διεύθυνση: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0065

Προσβάσιμο και σε μορφή αρχείου PDF μεγέθους 10.4 MB από τη διεύθυνση: http://www.textkit.com/learn/ID/127/author_id/38/

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Το έργο του W. W. Goodwin Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb στην έκδοση του 1889 αποτελεί αναθεωρημένη και επαυξημένη, σε ευρεία κλίμακα, έκδοση ενός ομότιτλου μικρότερου εγχειριδίου που ο συγγραφέας είχε κυκλοφορήσει το 1860 (με μικρή αναθεώρηση και επαύξηση επανεκδόθηκε το 1865). Η έκταση της αναθεώρησης στην έκδοση του 1889 καταδεικνύεται και μόνο από το γεγονός ότι σχεδόν διπλασιάστηκε ο αριθμός των σελίδων: από 284 έγιναν 464. Η έκδοση του 1889 επανεκδόθηκε με διορθώσεις και ελάχιστες προσθήκες το 1897 και έκτοτε έχει γνωρίσει συνεχείς ανατυπώσεις με πιο πρόσφατη αυτή του 1998 (Λονδίνο: Bristol Classical Press).
• xxxii + 464 + 8 σελίδες με υποσελίδιες σημειώσεις, και προμετωπίδες στο επάνω περιθώριο, όπου αναγράφεται ο τίτλος των κεφαλαίων και των επιμέρους ενοτήτων. Τα αρχαιοελληνικά παραθέματα τυπώνονται με πλάγια στοιχεία, ενώ κάποιες λέξεις σ' αυτά επισημαίνονται με αραίωση των γραμμάτων. Τα πλάγια στοιχεία χρησιμοποιούνται και για την εκτύπωση της αγγλικής μετάφρασης των παραθεμάτων, καθώς και για την επισήμανση της συντακτικής ορολογίας.
• Η ύλη κατανέμεται σε κεφάλαια και επιμέρους ενότητες, παράλληλα όμως υπάρχει και συνεχόμενη αρίθμηση των παραγράφων, με βάση την οποία γίνονται οι εσωτερικές παραπομπές. Σε κάθε παράγραφο προηγείται η θεωρία και συνήθως ακολουθούν τα παραδείγματα.
• Το έργο του Goodwin διατίθεται και σε ηλεκτρονική μορφή στο διαδίκτυο στη διεύθυνση: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0065. Το κείμενο έχει τη μορφή ιστοσελίδας και κάθε ιστοσελίδα περιέχει μία από τις αριθμημένες παραγράφους της έντυπης έκδοσης· από τον αναλυτικό πίνακα περιεχομένων μπορεί να εντοπίσει κανείς την παράγραφο που τον ενδιαφέρει. Η πρόσβαση είναι ελεύθερη με δυνατότητα αντιγραφής, αποθήκευσης ή εκτύπωσης της ιστοσελίδας. Για τη εμφάνιση των αρχαιοελληνικών χαρακτήρων είναι απαραίτητη η γραμματοσειρά Arial Unicode MS.
• Προσβάσιμο και σε αρχείο PDF μεγέθους 10.4 MB στη διεύθυνση: http://www.textkit.com/learn/ID/127/author_id/38/ H πρόσβαση είναι ελεύθερη και υπάρχει δυνατότητα αποθήκευσης και εκτύπωσης του αρχείου, λείπουν όμως από το κείμενο οι σελίδες 195-196, 411 και 413.

2. Περιεχόμενα

• Το έργο του Goodwin έχει εξειδικευμένο χαρακτήρα: περιορίζεται, όπως δηλώνει ο τίτλος του, στην περιγραφή της σύνταξης των χρόνων και των εγκλίσεων του αρχαιοελληνικού ρήματος. Ωστόσο, κατά την αναλυτική παρουσίαση της λειτουργίας των εγκλίσεων μελετάται λεπτομερώς η εισαγωγή και η εκφορά των προτάσεων, με αποτέλεσμα να καλύπτεται σε σημαντικό βαθμό και η θεωρία της πρότασης. Χρονικά το έργο καλύπτει την αρχαιοελληνική σύνταξη από τον Όμηρο έως το τέλος της κλασικής εποχής (τέλη του 4. αι. π.Χ.).
• Στην αρχή του τόμου προτάσσονται οι πρόλογοι της αναθεωρημένης έκδοσης του 1889 και της επανέκδοσης του 1897, καθώς και αναλυτικά περιεχόμενα. Στον πρώτο πρόλογο, που είναι και ο εκτενέστερος, ο συγγραφέας αναπτύσσει τις μεθοδολογικές αρχές που κατευθύνουν το έργο του και επισκοπεί, σχολιάζοντάς την συνοπτικά, τη βιβλιογραφία, κυρίως αυτή που παρουσιάστηκε στο μεσοδιάστημα ανάμεσα στην πρώτη και στην αναθεωρημένη έκδοση.
• Στο τέλος του τόμου ακολουθούν έξι παραρτήματα στα οποία εξετάζονται ειδικότερες πλευρές της θεωρίας που προηγήθηκε, και τρεις πίνακες: (α) αρχαιοελληνικών παραθεμάτων, (β) αρχαιοελληνικών λέξεων και (γ) αγγλικών λέξεων. Οι οκτώ τελευταίες σελίδες του βιβλίου, με καινούρια σελιδαρίθμηση (1-8), περιέχουν πίνακα στον οποία παραλληλίζονται οι παράγραφοι της νεώτερης έκδοσης με εκείνες της παλαιότερης.
• Η κυρίως ύλη του έργου μοιράζεται σε επτά κεφάλαια: το πρώτο περιλαμβάνει μια γενική θεώρηση των εγκλίσεων, ενώ τα υπόλοιπα πραγματεύονται κατά σειρά τη χρήση και τη σημασία των χρόνων του ρήματος, τη σύνταξη του μορίου ἄν, τη χρήση και τη σημασία των ρηματικών εγκλίσεων, τη σύνταξη των μετοχών, του απαρεμφάτου και των ρηματικών επιθέτων σε -τέος. Η περιγραφή των φαινομένων είναι εξαιρετικά αναλυτική και λεπτομερής, ενώ πλούσια είναι τα παραθέματα που χρησιμοποιούνται για την τεκμηρίωση της θεωρίας.
• Το εκτενέστερο και πιο πρωτότυπο είναι το τέταρτο κεφάλαιο για τη λειτουργία και τη σημασία των εγκλίσεων, στο οποίο εξετάζεται διεξοδικά η εισαγωγή και η εκφορά των προτάσεων, ανεξάρτητων και εξαρτημένων. Οι τέσσερις πρώτες ενότητες του κεφαλαίου περιγράφουν τη λειτουργία των εγκλίσεων στο πλαίσιο των ανεξάρτητων προτάσεων με εξαίρεση τη χρήση της οριστικής η οποία δεν παρουσιάζει ιδιαιτερότητες και για την οποία αρκούν όσα ειπώθηκαν στο αρχικό γενικό κεφάλαιο. Συγκεκριμένα, εξετάζεται (α) η χρήση της δυνητικής οριστικής και ευκτικής, (β) της προστακτικής και της υποτακτικής σε προτροπές και απαγορεύσεις, καθώς και οι συντάξεις: μὴ και μὴ οὐ με υποτακτική ή οριστική για να δηλωθεί επιφύλαξη και ὅπως ή ὅπως μὴ με οριστική μέλλοντα ή υποτακτική, (γ) η απορηματική υποτακτική και η χρήση υποτακτικής σε θέση οριστικής μέλλοντα στον Όμηρο και τέλος (δ) η σύνταξη οὐ μὴ με υποτακτική ή οριστική μέλλοντα.
• Στις επόμενες πέντε ενότητες περιγράφεται η εισαγωγή και εκφορά των εξαρτημένων προτάσεων οι οποίες κατατάσσονται με κριτήριο όχι τη σημασία ή τη λειτουργία τους, αλλά την εισαγωγή τους. Ειδικότερα, εξετάζονται (α) οι τελικές προτάσεις και κάθε είδους αντικειμενική πρόταση που εισάγεται με τους συνδέσμους ἵνα, ὡς, ὅπως, ὄφρα, και μὴ, όπως οι ενδοιαστικές και κάποιες πλάγιες ερωτηματικές· (β) οι υποθετικές προτάσεις, τις οποίες ο Goodwin ταξινομεί με δικό του τελείως πρωτότυπο τρόπο· (γ) οι αναφορικές προτάσεις και μαζί τους οι χρονικές και συμπερασματικές, επειδή εισάγονται κυρίως με αναφορικά επιρρήματα ή αναφορικά εμπρόθετα· (δ) η χρήση των εγκλίσεων στον πλάγιο λόγο· (ε) οι αιτιολογικές προτάσεις. Η τελευταία ενότητα αφιερώνεται στους τρόπους με τους εκφέρεται στα αρχαία ελληνικά η ευχή.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Η μέθοδος προσέγγισης του υλικού είναι κυρίως συστηματική και περιγραφική: ενδιαφέρει η συστηματική ταξινόμηση και η λεπτομερής περιγραφή και τεκμηρίωση της σύνταξης των ρηματικών χρόνων και εγκλίσεων. Το βασικό προτέρημα της περιγραφής του Goodwin είναι ότι επιθυμεί να μείνει όσο γίνεται πιο εμπειρική και επαγωγική, και να αναχθεί σε γενικότερα συμπεράσματα με βάση τα δεδομένα που προσφέρουν τα κείμενα, χρησιμοποιώντας για το σκοπό αυτό και στατιστικά δεδομένα. Αυτό σημαίνει πως αποφεύγει να χρησιμοποιεί προκαταβολικά γενικές θεωρίες που επιχειρούν να εξορθολογίσουν τη σύνταξη προσαρμόζοντας εκβιαστικά το υλικό σε προκατασκευασμένες ιδέες.
• Παράλληλα όμως, από το έργο του Goodwin δεν λείπει και η ιστορική προοπτική, αφού επιχειρεί με την περιγραφή του να καλύψει την περίοδο από τον Όμηρο έως περίπου το τέλος του 4. αι. π.Χ.· οι αναφορές σε μεταγενέστερες εξελίξεις είναι σπανιότερες. Για τον σκοπό αυτό, εντοπίζονται οι ιστορικές εξελίξεις στον χώρο της αρχαιοελληνικής σύνταξης και επισημαίνονται συστηματικά οι συντακτικές ιδιαιτερότητες που εμφανίζονται στο πλαίσιο ενός λογοτεχνικού είδους ή ενός συγγραφέα, όπως η χρήση της υποτακτικής αντί οριστικής μέλλοντα στο ομηρικό έπος ή οι ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει η σύνταξη του Ξενοφώντα ως προς τη χρήση των τελικών συνδέσμων ὡς, ὡς ἄν, και ὅπως ἄν.
• Τα παραδείγματα που χρησιμοποιούνται για την τεκμηρίωση της θεωρίας είναι εξαιρετικά πλούσια και υπερβαίνουν, κατά δήλωση του ίδιου του Goodwin, τις 4.800, χωρίς να συμπεριληφθούν τα παραθέματα στα έξι παραρτήματα. Τα παραδείγματα παρατίθενται πάντοτε αυτούσια και με παραπομπή στο αρχαίο κείμενο, ενώ, κατά κανόνα, συνοδεύονται από αγγλική μετάφραση. Εξαιρετικά χρήσιμος είναι ο πίνακας των παραθεμάτων στο τέλος του βιβλίου που καθιστά την πραγματεία του Goodwin έργο αναφοράς.
• Συγκεντρωτικός πίνακας βιβλιογραφίας δεν υπάρχει, στον πρόλογό του όμως ο συγγραφέας παρουσιάζει και αξιολογεί τα βασικά έργα στα οποία στηρίχτηκε. Βιβλιογραφία παρέχεται και με τη μορφή υποσελίδιων σημειώσεων στις περιπτώσεις που ο Goodwin αντλεί από άλλους μελετητές ή διαφωνεί μαζί τους.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Στον πρόλογό του ο Goodwin μνημονεύει τα έργα προηγούμενων μελετητών της αρχαιοελληνικής σύνταξης στα οποία στηρίχτηκε, επισημαίνοντας κυρίως τα γενικά έργα των Madvig, Krüger και Kühner, αλλά και ειδικότερες συμβολές όπως το έργο του B. Delbrück Der Gebrauch des Conjunctivs und Optativs im Sanskrit und Griechischen (στο Syntaktische Forschungen, τόμ. Ι, Halle, 1871), οι Beiträge zur historischen Syntax der griechischen Sprache του M. Schanz (Würzburg, 1882) και η Homeric Grammar του D. B. Monro (Οξφόρδη, 1882). Η σημαντικότερη ομως επιρροή προέρχεται από τα πολυάριθμα και αξιόλογα άρθρα για την αρχαία ελληνική σύνταξη του B. L. Gildersleeve στο περιοδικό American Journal of Philology. Ωστόσο, από το έργο του Goodwin δεν λείπει και η προσωπική συμβολή του στη μελέτη επιμέρους συντακτικών φαινομένων, όπως η πρωτότυπη ταξινόμηση των υποθετικών λόγων.
• Η σπουδαιότερη αρετή του έργου του Goodwin, την οποία μοιράζεται με τα περισσότερα έργα της βιβλιογραφίας στα οποία στηρίχθηκε, είναι ο εμπειρικός και επαγωγικός χαρακτήρας του. Προκειμένου να περιγράψει και να ταξινομήσει τις χρήσεις των αρχαιοελληνικών χρόνων και εγκλίσεων, ξεκινά από έναν τεράστιο αριθμό πρωτογενούς υλικού και με βάση αυτό οδηγείται σε γενικότερα συμπεράσματα και κατηγοριοποιήσεις, χωρίς να προσπαθεί να προσαρμόσει το υλικό του σε προκατασκευασμένες λογικές κατηγορίες. Ο εμπειρικός χαρακτήρας του έργου πιστοποιείται κυρίως από τη χρήση στατιστικών δεδομένων για την περιγραφή και την τεκμηρίωση των συντακτικών φαινομένων, καθώς και από το ενδιαφέρον για ιδιαιτερότητες στη σύνταξη επιμέρους λογοτεχνικών ειδών ή συγγραφέων, κάτι που κατέστησε προγραμματική αρχή του και ο Gildersleeve τόσο στα άρθρα του για την αρχαιοελληνική σύνταξη, όσο και στο έργο του Syntax of Classical Greek.
• Σεβασμό στα εμπειρικά δεδομένα μαρτυρεί και η προσπάθεια να ταξινομηθούν οι δευτερεύουσες προτάσεις όχι με βάση τη συντακτική λειτουργία τους και τις λογικές σχέσεις που δηλώνουν, αλλά με το εμπειρικά ελέγξιμο κριτήριο του τρόπου εισαγωγής τους. Μια τέτοια κατηγοριοποίηση έχει επιπλέον το πλεονέκτημα ότι επιτρέπει να γίνει φανερός ο συσχετισμός και η καταγωγή κάποιων προτάσεων, όπως στην περίπτωση των χρονικών προτάσεων που εισάγονται με αναφορικά εμπρόθετα, τις οποίες ο Goodwin πραγματεύεται μαζί με τις αναφορικές προτάσεις.
• Οι παραπάνω αρετές του έργου, σε συνδυασμό με τον ιδιαίτερα αναλυτικό και εξαντλητικό χαρακτήρα του στην περιγραφή των συντακτικών φαινομένων, το καθιστούν, παρά την παλαιότητά του, ένα χρήσιμο και έγκυρο έργο αναφοράς για όσους μελετούν την αρχαιοελληνική σύνταξη.

Παρουσίαση: Σ. Κ. Τσέλικας

Die Grundlagen der Griechischen Syntax
Delbrück B.
Syntaktische Forschungen IV. Halle an der Saale: Verlag der Buchhandlung des Waisenhauses, 1879

1. Χαρακτηριστικά έκδοσης

• Το έργο αποτελείται από έναν τόμο με 156 σελίδες.
• Το έργο είναι οργανωμένο σε δώδεκα κεφάλαια, καθένα από τα οποία υποδιαιρείται, όπου κρίνεται αναγκαίο, σε μικρότερες υποενότητες.
• Χρησιμοποιούνται πλάγια και αραιά στοιχεία για τα παραδείγματα από τα σανσκριτικά και τα ελληνικά.

2. Περιεχόμενα

• Το έργο πραγματεύεται τη συντακτική λειτουργία μιας σειράς γραμματικών κατηγοριών της αρχαίας ελληνικής (γένος των ουσιαστικών, ονοματικοί αριθμοί, πτώσεις και επιρρήματα, επίθετα, αύξηση και διαθέσεις του ρήματος, ρηματικοί χρόνοι, εγκλίσεις, απαρέμφατο ρήμα, προθέσεις, αντωνυμίες, μόρια καθώς και τη θέση των λέξεων στην πρόταση) σε σχέση με την σανσκριτική, για να διαπιστώσει σε ποια σημεία η αρχαία ελληνική ακολουθεί την αρχική γλώσσα και σε ποια αποκλίνει από αυτήν. Η πραγμάτευση περιορίζεται στα απαραίτητα για τη σύγκριση στοιχεία, αφού, όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, ο συγγραφέας αποσκοπεί στην ανάδειξη μόνο των «θεμελίων» της ελληνικής σύνταξης.
• Η μέθοδος που ακολουθεί ο συγγραφέας είναι η ιστορικοσυγκριτική. Ιδιαίτερη μεθοδολογική βαρύτητα αποδίδεται στην «θεμελιώδη έννοια», δηλαδή στην αρχική σημασία που είχαν γραμματικά φαινόμενα όπως λ.χ. ο αόριστος στην ινδοευρωπαϊκή. Αν και αναγνωρίζει τα μεγάλα προβλήματα που παρουσιάζει η ανασύστασή της, η οποία δεν μπορεί παρά να καταλήγει σε λιγότερο ή περισσότερο εύλογες εικασίες, δεν παραιτείται από αυτήν, διότι από την εικαζόμενη «αρχική έννοια» των γραμματικών κατηγοριών εξαρτάται η διάταξη του προς σύγκριση υλικού.
• Τo γλωσσολογικό ρεύμα, στο οποίο ανήκει ο συγγραφέας είναι η θετικιστική σχολή των «Νεογραμματικών» της Λιψίας που κυριαρχούσε στην Γερμανία την δεύτερη πεντηκονταετία του 19^ου αιώνα.

3. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

• Ο συγγραφέας περιορίζεται μόνο στα απαραίτητα για την τεκμηρίωση του συγκριτικού του προγράμματος παραδείγματα, τα οποία, σε ό,τι αφορά την αρχαία ελληνική, είναι κατά κανόνα αυτούσια και προέρχονται κυρίως, με τις σχετικές παραπομπές, από τον Όμηρο. Τα παραδείγματα από τα σανσκριτικά προέρχονται από την αρχαία ποίηση και την πεζογραφία, είναι άλλοτε αυτούσια και με παραπομπές στις πηγές, άλλοτε μόνο μεμονωμένες φράσεις ή λέξεις χωρίς παραπομπές.
• Οι βιβλιογραφικές παραπομπές είναι λίγες και ενσωματώνονται στο κείμενο. Κατάλογος βιβλιογραφίας δεν υπάρχει.

4. Αξιολογικές παρατηρήσεις

• Το έργο ήταν πρωτότυπο και πρωτοποριακό για την εποχή του, καθώς πραγματευόταν για πρώτη φορά συστηματικά, αν και συνοπτικά, ζητήματα ιστορικοσυγκριτικής σύνταξης της αρχαίας ελληνικής και της σανσκριτικής.
• Μετά τις πρώτες μη συστηματικές έρευνες του Georg Curtius, του Ludwig Lange κ.ά. ο Delbrück επιχειρεί για πρώτη φορά τη συγγραφή μιας συνοπτικής συστηματικής ιστορικοσυγκριτικής σύνταξης της ελληνικής και της σανσκριτικής, η οποία δεν είχε μέχρι τότε προηγούμενο στην γραμματική παράδοση, εγκαινιάζοντας έτσι με ένα υποδειγματικό έργο το συγκεκριμένο γραμματικό είδος. Περιορίζεται ρητά στην παρουσίαση μόνο των «θεμελίων» της αρχαίας ελληνικής σύνταξης προκειμένου να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της ιστορίας της και να προετοιμάσει το έδαφος για αναλυτικότερα και συστηματικότερα έργα.
• Το υπό συζήτηση έργο ήταν στην εποχή του και στο είδος του ένα έργο σταθμός, πολύ χρήσιμο για τους αποδέκτες του, κλασικούς φιλολόγους που ενδιαφέρονταν γενικά για την ιστορικοσυγκριτική γλωσσολογία και σύνταξη.

Παρουσίαση: Π. Χαιρόπουλος

Επιμέλεια: Σ. Τσέλικας

Η ενότητα του χρόνου στην αρχαία ελληνική τραγωδία. Συμβολή στη διερεύνηση της τραγικής τεχνικής
Ιακώβ Δανιήλ
Διδ. διατρ. Θεσσαλονίκη, 1982

Δ.Ι. Ιακώβ 1982, «Η ενότητα του χρόνου στην αρχαία ελληνική τραγωδία. Συμβολή στη διερεύνηση της τραγικής τεχνικής», διδ. διατρ., Θεσσαλονίκη.